Groźne bakterie w kąpieliskach

3 sierpnia 2016

Naturalne akweny to miejsce życia wielu mikroorganizmów, również tych, które mogą być groźne dla ludzkiego zdrowia. Jakimi bakteriami można zarazić się podczas wypoczynku nad wodą i jakie są skutki takich infekcji?

Beztroskie wakacje nad jeziorem mogą zakończyć się groźnymi dla zdrowia, a niejednokrotnie również dla życia infekcjami. Szczególne niebezpieczeństwo stanowią zbiorniki wodne z tzw. niestrzeżonymi plażami, ponieważ w razie inwazji chorobotwórczych drobnoustrojów, nikt nie informuje plażowiczów o zagrożeniu. Najbezpieczniej korzystać z wyznaczonych uchwałami rad gmin kąpielisk, bowiem – zgodnie z ustawą Prawo wodne w okresie od 15 czerwca do 30 września woda w tych miejscach poddawana jest regularnym, comiesięcznym badaniom jakości. Wyniki inspekcji każdorazowo dostępne są dla zainteresowanych osób (m.in. w serwisie internetowym Państwowej Inspekcji Sanitarnej, tj. w serwisie kąpieliskowym: www.sk.gis.gov.pl). W razie przekroczenia norm, kąpielisko zostaje zamknięte. Jakie bakterie występują najpowszechniej i są groźne dla człowieka?

Enterobakterie

Do najczęściej występujących w publicznych kąpieliskach bakterii zaliczamy te pochodzenia fekalnego należące do rodziny Enterobacteriaceae (enterobakterie). Są to m.in. Escherichia coli (E.coli), czyli pałeczki okrężnicy, oraz paciorkowce kałowe – Enterococcus faecalis (enterokoki). Naturalnie bytują one w jelicie grubym człowieka i zwierząt zmiennocieplnych, wspierając proces rozkładu zawartości żołądka. Jednak w przypadku dostania się do innych części organizmu, np. podczas kąpieli w zanieczyszczonej wydzielinami lub kałem wodzie, mogą wywołać poważne choroby. Najczęściej są to infekcje takie jak stan zapalny układu moczowego, opon mózgowych, jajników, zatrucie pokarmowe, a nawet sepsa. Mikroorganizmy te są niebezpieczne, gdyż mają zdolność do wzrostu w warunkach tlenowych i beztlenowych. Dodatkowo paciorkowce kałowe wykazują naturalną odporność na wiele powszechnie stosowanych antybiotyków, a co więcej – potrafią uodparniać się na nie na skutek mutacji. Liczba enterobakterii w wodzie wskazuje na jej czystość. Dopuszczalna norma zanieczyszczeń bakteriami E.coli w wodzie kąpieliska to 1000 jednostek bakterii na 100 ml wody. Jeżeli zostanie ona przekroczona, kąpielisko (zazwyczaj strzeżone, ponieważ tam sprawdza się jakość wody) powinno zostać natychmiast zamknięte.

Gronkowiec złocisty

Kolejną bakterią, którą można zarazić się m.in. podczas kąpieli w skażonej nią wodzie, jest gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) z rodziny Micrococcaceae. Mikroorganizm ten charakteryzuje się bardzo krótkim okresem inkubacji (ok. dwóch godzin). Najczęściej doprowadza do zakażeń skórnych (zwykle u dzieci i osób z obniżoną odpornością lub tych z uszkodzeniami skóry) takich jak: ropowica, trądzik, zanokcica, liszaje, czyraki. Może też powodować schorzenia układu trawiennego (gwałtowne biegunki i wymioty) oraz moczowo-płciowego, zapalenie spojówek, a nawet choroby opon mózgowych i stawów (zapalenie szpiku kostnego). Leczenie jest dość trudne, gdyż bakteria często jest odporna na terapię antybiotykową.

Chlamydia trachomatis i rzęsistek

„Pasożyt w pasożycie” – tak często nazywana jest bakteria Chlamydia trachomatis, która do rozmnażania, transportu i ochrony przed działaniem leków oraz systemu odpornościowego wykorzystuje inne bakterie, np. rzęsistka. Wnika ona do komórek, a następnie rozwija się i rozmnaża. Najczęściej wywołuje stany zapalne kobiecych narządów płciowych. Może też doprowadzić do niepłodności oraz powikłań ciąży. Bakteria odpowiedzialna jest również za rozwój takich chorób jak: ziarnica złośliwa pachwiny, ziarninowe zapalenie stawów, ziarninowe zapalenie cewki moczowej, nadżerka szyjki macicy, cysta, zapalenie jajowodów, ziarniak weneryczny, jaglica (tzw. egipskie zapalenie oczu), zapalenie najądrzy i gruczołu krokowego u mężczyzn. Do zakażenia może dojść podczas kąpieli w wodzie, w której wcześniej przebywały osoby będące nosicielami. Sam rzęsistek pochwowy (Trichomonas vaginalis) powoduje obfite upławy o żółtym zabarwieniu i nieprzyjemnym zapachu.

Sinice

To cyjanobakterie, które zdolne są do samodzielnej fotosyntezy oraz produkcji toksyn, w tym mogących uszkodzić: wątrobę – hepatotoksyn, układ nerwowy – neurotoksyn i podrażniających błony śluzowe oraz skórę – dermatotoksyn. Duże nagromadzenie sinic widoczne jest na powierzchni wody poprzez jej zielononiebieskie zabarwienie i zmętnienie lub kożuch na wodzie. W takim przypadku nie należy doprowadzać do kontaktu z wodą, a tym bardziej się kąpać! W wyniku działania toksyn dochodzi m.in. do wymiotów i biegunki, stanów zapalnych skóry (rumień, pokrzywka, pęcherze), zapalenia spojówek i gałki ocznej, a nawet halucynacji, drgawek, nerwobólów, mięśniobólów, uszkodzenia komórek wątroby czy porażenia mięśni.

Choroba legionistów

Legionella pneumophila to kolejna bakteria, z którą styczność można mieć podczas wypoczynku nad wodą. Po raz pierwszy nazwano ją w 1976 r., gdy w Filadelfii w trakcie zjazdu kombatantów z organizacji Legion Amerykański zachorowało 221 osób, z czego 34 zmarło z powodu zapalenia płuc o ostrym przebiegu. Samą bakterią nie można zarazić się od chorego – do organizmu przenika ona przez drogi oddechowe w wyniku kontaktu z rozpyloną zakażoną wodą. Stąd też może ona występować m.in. w natryskach (np. w kąpieliskach strzeżonych), kranach, klimatyzacjach czy dyszach pryszniców. Skutkuje zapaleniem płuc wraz z gorączką, kaszlem i bólami głowy. Czasami objawom towarzyszy też biegunka. Bakteria cechuje się dość wysoką śmiertelnością – do 20 proc.

Marta Kwaśniewicz

Pamiętaj!

  1. Zażywaj kąpieli tylko w przebadanych i sprawdzonych akwenach!
  2. Podczas pływania lub zabawy w wodzie staraj się unikać jej połykania.
  3. Nie załatwiaj do wody potrzeb fizjologicznych i nie pozwól na to swoim dzieciom.
  4. Do wody wchodź po uprzednim umyciu się pod natryskiem.
  5. Nie korzystaj z kąpieli, jeżeli na skórze masz skaleczenia lub otarcia.
  6. Nie wchodź do wody w sytuacji, gdy dokucza ci biegunka.
  7. W czasie ciąży korzystaj tylko z basenów, które łączą różne metody dezynfekcji wody – np. ozonowanie z chlorem lub naświetlania lampami UV z chlorowaniem.