HPV: rakotwórczy wirus

4 lutego 2014

Któż nie pamięta z dzieciństwa kurzajek? Pojawiają się nagle i znikąd, a jedynym ratunkiem jest wizyta u dermatologa i wypalanie lub wymrażanie. Wirus HPV, który powoduje pojawianie się najróżniejszych brodawek, ma na swoim koncie jednak dużo groźniejsze choroby.

Znanych jest ponad 100 typów wirusa brodawczaka ludzkiego (Human Papilloma Virus – HPV), spośród których 40 wywołuje zmiany skórne narządów płciowych i innych okolic ciała. Jedne z nich powodują tylko kurzajki czy brodawki, lecz inne określane są jako wysoce onkogenne, czyli potencjalnie prowadzące do rozwoju nowotworów. HPV wywołuje przede wszystkim raka szyjki macicy. Inne typy nowotworu powodowane przez ten wirus, ale dużo rzadsze, to: rak pochwy i sromu u kobiet, rak prącia u mężczyzn oraz, u obu płci, rak jamy ustnej, przełyku, krtani, spojówek i odbytu. Według szacunków wirusologów, 75-80 proc. dorosłych na którymś etapie swojego życia (najczęściej między 18 a 28 r.ż.) zaraża się HPV. Nie oznacza to, że chorują – często zakażenie wirusem przebiega bezobjawowo – ale przez pewien czas są nosicielami HPV i zarażają nim innych.

Rodzaje HPV

Typ HPV 1 i 2, powodujący powstawanie brodawek i kurzajek (najczęściej na dłoniach i na stopach) przenosi się przez dotyk. Można więc „złapać” wirusa podając rękę osobie, która ma brodawkę na dłoni, lub dotykając przedmiotów, z którymi miała ona kontakt. Łatwo też nabawić się kurzajek na stopach wskutek chodzenia bez klapek na basenie lub po wizycie u pedikiurzystki, która nie sterylizuje narzędzi.

Groźniejsze typy wirusa przenoszone są drogą płciową. Prezerwatywa nie chroni całkowicie przed wirusem HPV, ponieważ wirus może znajdować się także na odsłoniętej skórze wokół narządów płciowych. Zakażenie zazwyczaj przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie w ciągu roku, dwóch lat. Wszystko zależy jednak od typu wirusa, stanu zdrowia zarażonego i reakcji jego układu odpornościowego. Wirusy niskiego ryzyka onkologicznego, czyli HPV 6 i 11, odpowiadają za wywoływanie zmian okolic narządów moczowo-płciowych o charakterze łagodnym – brodawek i brodawczaków płciowych oraz kłykcin kończystych.

Najgroźniejsze są wysoce onkogenne HPV 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 i 59, z czego dwa rodzaje wirusów – 16 i 18 – powodują ok. 70 proc. przypadków nowotworu szyjki macicy. Jeśli trafią na osłabiony układ immunologiczny i będą mogły bez przeszkód namnażać się w organizmie, powodując przewlekły stan zapalny, mogą prowadzić do rozwoju nowotworu.

Wraz z wiekiem maleje liczba nowych zakażeń HPV, ale wzrasta ryzyko przejścia zakażenia w formę przewlekłą. Ryzyko zwiększa palenie papierosów, doustna antykoncepcja, współistnienie innych chorób przenoszonych drogą płciową.

Kurzajki

Nieleczona kurzajka żyje zwykle 2-3 lata. Po tym czasie sama znika, ale wcześniej może się rozsiać albo zostać przeniesiona w inne miejsce. Dlatego kurzajki trzeba leczyć. W aptece kupić można rozmaite preparaty na tę dolegliwość, które różnie działają. Niektóre z nich dostępne są na receptę, warto więc udać się najpierw do dermatologa. Jeśli leki nie pomogą, tym bardziej niezbędny będzie lekarz, który przeprowadzi jeden z zabiegów:

Krioterapia – wymrażanie ciekłym azotem, bardzo skuteczne, choć nieraz wymaga kilkukrotnego powtarzania;
Elektrokoagulacja – usuwanie kurzajki prądem – czasem pozostawia blizny, a rana goi się ok. 7 dni;
Łyżeczkowanie – mechaniczne usunięcie brodawek narzędziem chirurgicznym lub odparowanie brodawek laserem CO-2 (dermatolog przeprowadza zabieg zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym).
Przed zabiegami warto rozmiękczyć brodawki maściami lub plastrem wodoodpornym. Zwiększa to skuteczność terapii.


Rak szyjki macicy

Zmiany w obrębie szyjki macicy, powstałe z nieprawidłowych komórek na skutek zakażenia wirusem HPV, są opisywane jako wewnątrznabłonkowa neoplazja szyjki macicy (ang. cervical intraepithelial neoplasia, CIN). To jeszcze nie wyrok, ale najwyższa pora, żeby zacząć leczenie. Mała dysplazja opisywana jest jako CIN1, średniego lub dużego stopnia to odpowiednio CIN2 i CIN3. Niezwykle ważne jest wczesne wykrycie zmiany i wdrożenie leczenia, ponieważ zakażone komórki powoli będą przekształcać się w komórki nowotworowe. Proces ten może trwać latami, jeżeli zmian nie wykryje cytologia, gdyż na wczesnym etapie przebieg choroby jest bezobjawowy. Dopiero później pojawiają się symptomy:
• nieregularna miesiączka
• krwawienia po menopauzie
• krwawienia po stosunkach płciowych
• upławy o nieprzyjemnym zapachu
• bóle w dole brzucha
• bóle w krzyżu
• opuchlizna nóg
• częste oddawanie moczu, parcie na pęcherz
• zaparcia
• utrata masy ciała
• ogólne osłabienie

Rozpoznanie choroby stawia się na podstawie wyniku przesiewowego badania cytologicznego i biopsji. Średni wiek w momencie postawienia diagnozy to ok. 50 lat, ale zdarzają się chore 30- i 40-latki. Najczęściej stosuje się leczenie skojarzone – zabieg chirurgiczny połączony z radioterapią oraz chemioterapią.

Profilaktyka raka szyjki macicy

W Polsce rak szyjki macicy jest trzeci pod względem zachorowalności i siódmy pod względem śmiertelności wśród nowotworów, na które zapadają kobiety. Wciąż bardzo duży odsetek kobiet zgłasza się do lekarza dopiero wtedy, gdy choroba jest już w zaawansowanym stadium. Tymczasem regularne wykonywanie badań cytologicznych pozwala na wczesne wykrycie ewentualnych zmian. Warto dodać, że kobiety w wieku rozrodczym życia mogą wykonać bezpłatną cytologię (raz na 3 lata) w ramach badań przesiewowych finansowanych przez państwo.

Podczas cytologii ginekolog lub pielęgniarka, używając specjalnej szczoteczki, pobiera materiał komórkowy z części pochwowej i dalszej części kanału szyjki macicy. Badanie to należy wykonać po raz pierwszy po roku od rozpoczęcia współżycia i powtarzać co trzy lata. Pobranie wymazu z szyjki macicy jest proste, niebolesne i krótkotrwałe.

Odkrycie wirusa HPV jako przyczyny nowotworu doprowadziło w 2006 r. do stworzenia w Stanach Zjednoczonych szczepionki przeciw typom HPV 16 i 18. Aby szczepionka była skuteczna, niezbędne są jej trzy dawki, które należy podać dziewczynkom, zanim staną się aktywne seksualnie. Pierwsze szczepienie powinno obejmować zatem dziewczęta w wieku 11-14 lat. W Polsce Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Profilaktyki Zakażeń HPV rekomendują rutynowe szczepienia przeciw HPV dla nastolatek. Według Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego szczepienie przeciwko wirusowi HPV powinno się wręcz znaleźć w kalendarzu szczepień obowiązkowych dla dzieci. Jego cena – w sumie ok. 1500 zł – może bowiem stanowić poważną zaporę finansową. Władze samorządowe organizują w niektórych polskich gminach i powiatach bezpłatne lub częściowo odpłatne szczepienia przeciwko HPV. Warto z nich skorzystać i wykupić młodszej siostrze, córce lub wnuczce polisę na życie w postaci szczepionki.

Więcej informacji na temat wirusa HPV i raka szyjki macicy można znaleźć
m.in. na stronach:

http://koalicjarsm.pl

http://www.kwiatkobiecosci.pl

http://www.rakszyjki.org

http://www.hpv.pl