Zespół chronicznego zmęczenia – prawdy i mity

7 grudnia 2013

Zimą wiele osób czuje się gorzej: krótsze dni, mniej światła, częste zmiany pogody. Trudniej nam się skoncentrować, cierpimy na bóle głowy. Jeśli jednak odczuwasz niedobór energii, zmęczenie nie opuszcza cię od wielu miesięcy i nie jest związane z porą roku, a ponadto pogłębia się po wysiłku i wywołuje spadek aktywności w kilku sferach życia, może to być zespół przewlekłego zmęczenia.

Zespół chronicznego zmęczenia (Chronic Fatique Syndrome – CFS) po raz pierwszy został opisany w 1994 roku w artykule opublikowanym w prestiżowym magazynie „Annals of Internal Medicine”. Choroba objawia się ciężkim zmęczeniem, wymuszającym obniżenie poziomu dotychczasowej aktywności. Do jej zdiagnozowania niezbędne jest pojawienie się przynajmniej czterech spośród wymienionych niżej objawów, występujących od 6 miesięcy lub dłużej:
• osłabienie przy wysiłku lub bez wysiłku,
• fizyczne i psychiczne zmęczenie doprowadzające do długotrwałego, ekstremalnego wyczerpania i chorób,
• złe samopoczucie,
• problemy ze snem,
• bóle stawów,
• bóle mięśni,
• bóle głowy,
• częste bóle gardła,
• powiększone węzły chłonne.

Schorzenie występuje u jednej osoby na 1000 w całym społeczeństwie. Objawy zwykle pojawiają się w grupie wiekowej 20-40 lat, częściej u kobiet, mogą jednak wystąpić u osób młodszych, a także przechodzących na emeryturę. Choroba jest trudna do zdiagnozowania i krąży na jej temat wiele fałszywych opinii. Przyjrzyjmy się zatem, które informacje na jej temat są faktami, a które są nieprawdziwe.

1. Objawy zespołu chronicznego zmęczenia mogą przypominać choroby układu pokarmowego lub alergie.

PRAWDA. Stany podgorączkowe, bóle brzucha, zespół jelita nadwrażliwego, nudności, biegunki, wzdęcia oraz zmiany masy ciała to objawy częste dla tego schorzenia. Mogą pojawiać się również stany alergiczne, pokrzywka, utrzymujący się nieżyt nosa, przewlekły kaszel, zapalenie zatok i duszności. Ponadto zdarzają się dreszcze i poty nocne, zaburzenia widzenia, problemy z utrzymaniem równowagi, zawroty głowy, a także problemy psychologiczne.

2. U chorych na CFS stwierdza się zmniejszenie stężenia kortyzolu we krwi.

PRAWDA. Kortyzol (naturalny hormon steroidowy wytwarzany przez korę nadnerczy, zwany też hormonem stresu) ma działanie przeciwzapalne, powoduje zwiększenie stężenia glukozy we krwi, a także zatrzymuje sól w organizmie. W wielu badaniach u osób chorych na CFS odnotowano obniżenie stężenia kortyzolu w osoczu i moczu. Pacjentów leczono hydrokortyzonem, co niekiedy przynosiło korzystne efekty terapeutyczne.

3. Chorzy na zespół przewlekłego zmęczenia umierają szybciej.

MIT. Śmiertelność chorych nie różni się od standardowej, jednak osoby z CFS statystycznie szybciej umierają z powodu niewydolności serca, nowotworów czy samobójstwa.

4. Rozpoznanie CFS jest trudne.

PRAWDA. Pacjenci często odwiedzają wielu specjalistów, zanim uzyskają odpowiednią diagnozę i pomoc. Podstawą do postawienia diagnozy jest wykluczenie innych chorób o podobnych objawach, takich jak infekcje, alergie, niedoczynność tarczycy, choroby nowotworowe, immunologiczne, nerwowo-mięśniowe, zakażenie wirusem HIV, oraz niektóre choroby psychiczne. Zespół chronicznego zmęczenia nie występuje także w klasyfikacji chorób medycznych. Rozpoznanie CFS opiera się na wnikliwym wywiadzie i starannym badaniu biochemicznym. Badania, które należy wykonać, to przede wszystkim morfologia, OB, stężenie aminotransferaz, fosfatazy alkalicznej, określenie we krwi poziomu wapnia, fosforu, glukozy, mocznika, kreatyniny, elektrolitów i hormonów tarczycy, a także proteinogram oraz badanie ogólne moczu.

5. To nie zespół przewlekłego zmęczenia, to depresja.

MIT. Schorzeniu mogą towarzyszyć stany obniżonego nastroju, jednak obie jednostki chorobowe różnią się od siebie. Pacjenci z CFS, w przeciwieństwie do chorych na depresję, nie przejawiają braku motywacji, nie odczuwają poczucia winy, a samokrytyka i reakcje na bodźcie emocjonalne utrzymują się na prawidłowym poziomie. Z kolei pacjenci z depresją nie odczuwają nadmiernego, przewlekłego zmęczenia po wysiłku fizycznym.

6. Osoby żyjące „na wysokich obrotach” są bardziej narażone na zespół chronicznego zmęczenia.

PRAWDA. Do przyczyn pojawienia się CFS można zaliczyć: zbyt szybkie tempo życia, funkcjonowanie pod presją otoczenia, nadmierną ambicję i udział w „wyścigu szczurów”, nadmierną odpowiedzialność, brak wypoczynku, zbyt małą ilość snu, złą dietę. Narażenie na przewlekły, wysoki poziom stresu powoduje, że po pewnym czasie wyczerpują się możliwości psychoorganiczne organizmu. Wtedy wystarczy niewielka infekcja czy trudna sytuacja, aby pojawił się zespół przewlekłego zmęczenia.

7. Zespołu chronicznego zmęczenia nie da się wyleczyć.

MIT. Leczenie tego schorzenia nie jest łatwe, jednak możliwe. Prawidłowa diagnoza powoduje u chorych redukcję lęku, co już samo w sobie jest pomocne. Ze strony psychologicznej stosuje się terapię kognitywną (polegającą na zmianie stylu wyjaśniania codziennych zdarzeń), stopniowe ćwiczenia fizyczne, a niekiedy leki przeciwdepresyjne. Późnym rankiem lub wczesnym popołudniem, kiedy symptomy choroby ulegają zmniejszeniu, pacjenci powinni wykorzystywać czas na aktywność, a regenerować siły, kiedy objawy ulegają nasileniu. Należy dbać o higienę snu: przestrzegać liczby godzin snu i rytmów okołodobowych, dbać o ciszę i odpowiednią temperaturę w sypialni, kłaść się bez uczucia głodu lub przejedzenia, nie wykonywać w łóżku takich czynności jak czytanie czy oglądanie telewizji. Chorzy powinni także unikać nikotyny i alkoholu. W łagodzeniu objawów związanych z CFS pomocne są także termoterapia, relaksacja, medytacja oraz masaże zmniejszające ból.

8. Chorzy na CFS nie mogą oddawać krwi.

PRAWDA. W sierpniu 2010 r. Amerykańskie Stowarzyszenie Banków Krwi (AABB) zaleciło chorym na zespół chronicznego zmęczenia nieoddawanie krwi, pomimo wątpliwości co do wirusowego pochodzenia choroby. Amerykański Czerwony Krzyż od grudnia 2010 r. nie przyjmuje krwi od chorych w swoich placówkach. Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Warszawie podaje, że pacjenci z zespołem przewlekłego zmęczenia nie powinni oddawać krwi ze względu na pogorszony stan zdrowia i samopoczucia, jednak polskie przepisy prawne nie regulują tego zagadnienia.

9. Pacjenci z CFS nie powinni wykonywać ćwiczeń fizycznych.

MIT. Spacer jest podstawowym rodzajem aktywności chorych i może rozpoczynać program indywidualnie dobranych ćwiczeń. Pacjenci powinni wykonywać lekkie ćwiczenia fizyczne 3-4 razy w tygodniu przez 30-45 minut, a ich intensywność i rodzaj ustalić z lekarzem.