ABC połogu

18 stycznia 2018

Przez ok. sześć tygodni po porodzie kobieta doświadcza szeregu specyficznych dla okresu połogu dolegliwości. Świadczą one o tym, że organizm wraca do formy sprzed ciąży i przystosowuje się do nowej sytuacji. Czego powinna spodziewać się świeżo upieczona mama bezpośrednio po urodzeniu dziecka? Jakie symptomy są naturalne w kolejnych tygodniach?

Połóg (łac. puerperium) to okres po porodzie, w którym organizm stopniowo wraca do stanu sprzed ciąży. Przeważnie trwa sześć tygodni i można podzielić go na trzy okresy – bezpośredni (24 godziny po porodzie), wczesny (pierwszy tydzień) oraz późny (od drugiego do szóstego tygodnia).

Pierwsza doba

Od razu po urodzeniu dziecka oraz łożyska rozpocznie się oczyszczanie macicy z tzw. odchodów połogowych zawierających resztki błony śluzowej macicy, krew, treść śluzową i surowiczą. Wydzielina z dróg rodnych początkowo będzie krwista i bardzo obfita, konieczne jest więc stosowanie chłonnych podpasek. Dodatkowo odczuwalne będą silne skurcze macicy świadczące o jej zwijaniu się. W kilkanaście godzin po porodzie mogą pojawić się dreszcze, które są efektem gwałtownych zmian hormonalnych. Jeżeli nacięciu lub pęknięciu uległo krocze lub poród odbył się przez cesarskie cięcie, pojawi się również bolesność ran z uczuciem mrowienia, drętwienia i/lub pieczenia. Ze względu na ból okolic intymnych oraz (w niektórych przypadkach) pojawienie się hemoroidów może dojść także do problemów z oddawaniem moczu oraz wypróżnianiem się. Mimo dyskomfortu oraz rozciągnięcia mięśni okolicy dna miednicy należy opróżnić pęcherz i jelita do sześciu godzin po porodzie. W innym przypadku może dojść do zablokowania ujścia szyjki macicy i zatrzymania w ciele odchodów połogowych. Może to wiązać się z groźnym dla zdrowia i życia zakażeniem wewnątrzmacicznym. W czasie ciąży oraz bezpośrednio po urodzeniu dziecka gruczoły mlekowe kobiety zaczynają produkować tzw. siarę, czyli gęstą, żółtą i bogatą w białka wydzielinę, która jest niezwykle cennym pokarmem dla noworodka. Zupełnie naturalne jest to, że jej ilość jest niewielka. Z czasem siara zmienia się w jaśniejszy i bardziej wodnisty pokarm.

Pierwszy tydzień

Istotną zmianą w tym czasie jest zmniejszenie objętości odchodów połogowych oraz zmiana ich gęstości na półpłynną, a barwy na brunatną. Co ważne, u kobiet karmiących piersią i wykazujących aktywność fizyczną dochodzi do szybszego obkurczania i oczyszczenia się macicy. W trzeciej dobie po porodzie dochodzi do gwałtownego napływu pokarmu (tzw. nawału), który spowodowany jest działaniem prolaktyny. Towarzyszą mu znaczne powiększenie wielkości biustu, jego bolesność oraz niejednokrotnie samoistne wypływy pokarmu z piersi. W tym czasie nadal utrzymuje się uczucie silnego wyczerpania organizmu oraz u 85 proc. kobiet pojawiają się objawy tzw. depresji dnia trzeciego, czyli baby blues. Wahania nastroju, poczucie braku kontroli nad sytuacją oraz obniżone samopoczucie wynikają ze zmian hormonalnych i są zupełnie naturalne. Mogą trwać od kilku godzin do kilkunastu dni. Kolejnymi zmianami u świeżo upieczonej mamy są nadmierna potliwość oraz – w niektórych przypadkach – bardzo częsta potrzeba oddawania moczu. Wynikają one z faktu, że organizm pozbywa się nagromadzonej w czasie ciąży wody oraz spada poziom estrogenu, który wpływa na układ regulacji temperatury ciała.

Kolejne tygodnie

Po pierwszych siedmiu dniach od porodu kobieta nabiera więcej sił i pewności siebie w pielęgnacji oraz karmieniu maluszka. Po około dziesięciu dniach powinno zagoić się nacięcie czy pęknięcie krocza oraz rana po cesarskim cięciu. Do 6-8 tygodni zaniknąć powinno wydalanie odchodów połogowych oraz zmniejszeniu ulega macica, a przez to także obwód brzucha kobiety. W drugim miesiącu od urodzenia dziecka przeważnie stabilizuje się laktacja, a piersi stają się miękkie. Bez obaw – nie świadczy to o braku pokarmu, a jedynie o tym, że mleko produkowane jest w ilości potrzebnej dziecku na bieżąco. Pierwsze tygodnie połogu mogą wiązać się także z tzw. wysiłkowym nietrzymaniem moczu, które spowodowane jest zmianą stosunków anatomicznych w miednicy i przeciążeniem mięśni Kegla w trakcie ciąży. Większość mam doświadcza także wzmożonego wypadania włosów, co wiąże się ze spadkiem wzmacniającego je estrogenu. Po połogu sytuacja zaczyna się stabilizować, a włosy ponownie się wzmacniają. Istotną zmianą są także przejściowe problemy w pożyciu intymnym. Nawet 50 proc. kobiet w pierwszych tygodniach, a nawet miesiącach po porodzie może borykać się z takimi problemami jak: spadek libido, problem z osiąganiem orgazmu czy suchość pochwy, a także niechęć do współżycia wynikającą m.in. z bólu krocza. W tym czasie nawet u 20 proc. kobiet może rozwinąć się depresja poporodowa, która objawia się m.in. utrzymującym się cały dzień obniżeniem nastroju, wycofaniem się z lubianych dotąd aktywności, pogorszeniem apetytu, stałym zamartwianiem się o dziecko, myślami samobójczymi, nadmierną sennością lub bezsennością, ciągłym poczuciem winy czy wrażeniem, że karmienie i opieka nad dzieckiem to zbyt wielka odpowiedzialność. Niezwykle ważne jest obserwowanie młodej mamy i udzielenie jej wsparcia, a także umożliwienie kontaktu z psychologiem, gdy pojawią się takie symptomy.

NIETYPOWE ZMIANY POPORODOWE

  • Niektóre kobiety nawet przez kilka miesięcy po porodzie odczuwają fantomowe ruchy dziecka. Związane są one z obkurczaniem się macicy.
  • Po porodzie stopy kobiety mogą powiększyć się o jeden lub dwa rozmiary. Jest to skutek uboczny działania relaksyny, czyli hormonu, który rozluźnia więzadła i stawy m.in. w miednicy.
  • Przez okres ciąży u części kobiet zmienia się pigmentacja podbrzusza. Pojawia się tzw. linea negra, czyli ciemna kreska od pępka po strefę intymną. Po porodzie znika aż do sześciu miesięcy

Małgorzata Milian-Lewicka
Artykuł pochodzi ze styczniowego wydania magazynu „Strefa Zdrowia dla Każdego”