Dziecko kontra pasożyty

16 czerwca 2016

Do najczęściej występujących chorób pasożytniczych wieku dziecięcego należą m.in. Owsica i lamblioza. Zarażony maluch może przyczyniać się do ich rozprzestrzeniania. Jakie objawy świadczą o infekcji?

Słowo „pasożyt” (gr. parasitos) oznacza współbiesiadnika. Pasożytnictwo jest układem antagonistycznym, w którym osobniki jednego gatunku (pasożyty) wykorzystują przedstawicieli innego gatunku (żywiciela) jako środowisko życia i źródło pokarmu. Mimo że na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci poprawie uległy warunki sanitarne, m.in. dzięki upowszechnieniu się stosowania środków higienicznych (np. mydło) i czystości (np. płyny do odkażania toalet) – pasożyty nadal stanowią zagrożenie. Zwłaszcza w przypadku dzieci, które często zapominają o myciu rąk przed posiłkami czy po skorzystaniu z toalety, a także mają regularny kontakt z innymi potencjalnymi nosicielami pasożytów – z rówieśnikami i zwierzętami domowymi.

Pasożyty u maluchów

Ze względu na przynależność w biologicznej systematyce, pasożyty rozpoznawane powszechnie u najmłodszych można podzielić na:

  • pierwotniaki – organizmy jednokomórkowe występujące w formie wegetatywnej (trofozoit) oraz przetrwalnej (cysta), wśród których wyróżnia się pełzaki, wiciowce i orzęski, np. lamblia jelitowa, rzęsistka pochwowa, pełzak czerwonki;
  • płazińce – bezkręgowce o spłaszczonym ciele okryte worem powłokowo-mięśniowym, np. przywry (Trematoda) oraz tasiemce (Cestoda);
  • obleńce – pasożyty o wydłużonym, niesegmentowanym ciele, np. owsik czy glista ludzka, włosień kręty;
  • stawonogi – organizmy o segmentowanej budowie ciała i twardym szkielecie zewnętrznym, np. świerzbowiec ludzki, wesz ludzka.

Poniżej przedstawiamy drogi zarażenia, objawy oraz metody leczenia związane z nosicielstwem pasożytów najczęściej występujących u dzieci.

Giardioza (lamblioza)

Choroba pasożytnicza przewodu pokarmowego wywoływana przez pierwotniaki z gatunku Giardia lamblia (lamblie), które bytują w jelicie cienkim, przewodach i woreczku żółciowym oraz przewodzie trzustkowym. Do zarażenia dochodzi drogą pokarmową, tj. w wyniku spożycia zainfekowanej żywności lub wody, a także przeniesienia pasożytów z brudnych rąk do ust. Najczęstsze objawy infekcji to: bóle brzucha, brak łaknienia, nudności, wzdęcia, wymioty oraz biegunki na przemian z zaparciami. Lamblie mogą powodować długotrwałe zaburzenia w trawieniu tłuszczów i węglowodanów, które w połączeniu z utratą witamin i białek (podczas biegunek) prowadzą do niedożywienia i upośledzenia rozwoju fizycznego dziecka. Najczęściej w praktyce klinicznej stosowane są badania mikroskopowe kału, w którym poszukuje się cyst i trofozoitów. Coraz powszechniej wykorzystuje się także testy ELISA wykrywające antygeny Giardia lamblia. W rzadkich sytuacjach do potwier-dzenia choroby używa się także metod histologicznych (biopsja wycinka jelita cienkiego lub dwunastnicy). W przypadku wykrycia nosicielstwa lamblii u jednego członka rodziny, pozostałe osoby powinny zostać również poddane badaniom na obecność pasożytów i ewentualnemu leczeniu. W farmakoterapii stosuje się leki na bazie: metronidazolu, tynidazolu i ornidazolu.

Ameboza (pełzakowica)

Schorzenie to jest efektem zainfekowania pełzakiem czerwonki (Entamoeba histolytica). Do zarażenia dochodzi poprzez połknięcie znajdujących się w żywności cyst (przenoszonych przez muchy domowe), z których w jelicie grubym uwalniają się trofozoity. Wyróżnia się pełzakowicę jelitową i pozajelitową. Objawy kliniczne postaci jelitowej to: bóle brzucha, kolki, wzdęcia, stolce biegunkowe z domieszką śluzu i krwi, stany gorączkowe, spadek masy ciała. W przypadku postaci pozajelitowej są to: ropnie wątroby (rzadziej płuc, mózgu, skóry), gorączka oraz ból w prawym podżebrzu. Pasożyt może powodować perforacje w obrębie jelit czy zwężenia jelita grubego, a także zapalenie wyrostka robaczkowatego. Rozpoznanie możliwe jest na podstawie wyników badania kału (na obecność cyst i trofozoitów) oraz testu ELISA. W przypadku trudności diagnostycznych stosuje są również badania obrazowe, tj. ultrasonograficzne jamy brzusznej i tomografię komputerową, które wykonuje się w celu stwierdzenia ewentualnych zmian w narządach wewnętrznych. W leczeniu pełzakowicy jelitowej podaje się diloksanid, a w pozajelitowej metronidazol.

Teniarynchoza (tasiemczyca)

Choroba ta jest następstwem zarażenia tasiemcami, tj. płaskimi robakami o wydłużonym, przypominającym taśmę ciele. U ludzi bytuje najczęściej tasiemiec nieuzbrojony (Taenia saginata), chociaż zdarzają się przypadki infekcji jego uzbrojoną odmianą (Taenia solium) z haczykami i przyssawkami służącymi do przytwierdzania się do ściany jelit. Larwy tego pasożyta dostają się do organizmu człowieka wraz z surowym lub niedogotowanym mięsem bydła domowego. Obecność tasiemca w organizmie nie zawsze daje objawy kliniczne. Symptomy, które mogą się ujawnić, to najczęściej: ogólne osłabienie, bóle brzucha, brak apetytu, nudności. Zarażenie tasiemcem uzbrojonym jest niebezpieczne. Często prowadzi do zajęcia przez wągry (larwy) ośrodkowego układu nerwowego, mięśni, gałki ocznej, rdzenia kręgowego i mózgu. Może to powodować zaburzenia psychiczne (np. agresję, apatię, otępienie), padaczkę, zaburzenia mowy, zespół wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego czy skutkujące kalectwem, a nawet śmiercią, przewlekłe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Żywiciel jest także narażony na niedokrwistość, ponieważ tasiemiec chłonie znaczne ilości kobaltu i witaminy B12 z jego organizmu. Diagnoza stawiana jest na podstawie analizy objawów klinicznych, badania kału na obecność poruszających się członów lub jaj pasożyta oraz badań radiologicznych i serologicznych (ELISA). Leczenie farmakologiczne polega na podawaniu prazykwantelu i niklozamidu.

Enterobioza (owsica)

Do zarażenia owsikami (Enterobius vermiculari) może dojść drogą pokarmową (brudne ręce, niedomyte owoce lub warzywa, bezpośredni kontakt z zainfekowanymi osobami) albo wziewną (kurz). Pasożyty te wywołują uciążliwe swędzenie w okolicy odbytu – zwłaszcza w nocy. Dzieci, drapiąc się, doprowadzają do stanów zapalnych skóry. Inne typowe objawy to: bóle brzucha, nudności, biegunki, brak apetytu, stany zapalne w obrębie jelita grubego, pobudliwość, nerwowość i rozdrażnienie, nocne moczenie się, stany zapalne pochwy i sromu (u dziewczynek). Owsica jest chorobą przewlekłą, a w jej zapobieganiu kluczowe jest przestrzeganie higieny osobistej ze szczególnym zwróceniem uwagi na czystość paznokci dziecka, ponieważ w wyniku drapania gromadzą się pod nimi jaja pasożyta. W przebiegu choroby może dojść do autoinwazji, gdy maluch na dłoniach przenosi jaja z odbytu do ust. Rozpoznanie jest możliwe na podstawie analizy objawów klinicznych i wymazu z okolic odbytu. Leczenie farmakologiczne obejmuje podanie leków na bazie pyrantelu, mebendazolu bądź albendazolu. Wskazane jest jednoczesne leczenie wszystkich członków rodziny.

Glistnica (askarioza)

Glista ludzka (Ascaris lumbricoides) należy do pasożytów bytujących w jelicie cienkim. Do zakażenia dochodzi w wyniku nieprzestrzegania podstawowych zasad higieny osobistej i braku nawyku mycia rąk (m.in. po wyjściu z toalety). Po połknięciu przez człowieka jaj larwa glisty uwalnia się z otoczki jajowej, przedostaje się do naczyń krwionośnych i chłonnych. Następnie wraz z prądem krwi wędruje kolejno poprzez wątrobę do pęcherzyków płucnych, z których poprzez oskrzela i oskrzeliki dostaje się do jamy ustnej, a przez przełyk i żołądek do jelita cienkiego. W jelicie samica składa olbrzymie ilości jaj (około 200 tys. na dobę), które są wydalane na zewnątrz wraz z kałem dziecka. Choroba objawia się m.in. zawrotami głowy, nudnościami, wymiotami, biegunkami, nagłymi bólami brzucha, wzdęciami i zaparciami, a także ogólnym osłabieniem organizmu. W przy-padku masowej inwazji pasożyta możliwe jest skłębienie się glist w jelicie, przypominające objawy niedrożności przewodu pokarmowego. Diagnoza stawiana jest na podstawie wyników badania kału dziecka bądź zwymiotowanej treści pokarmowej. W rozpoznaniu pomocne są także badania krwi (eozynofilia) i analiza obrazu radiologicznego klatki piersiowej (na płucach wi-doczne są nacieki tzw. Loefflera). Leczenie farmakologiczne opiera się na podawaniu albendazolu. Bardzo ważne jest również dbanie o higienę dziecka, podawanie do picia przegotowanej wody, a także codzienna zmiana pościeli i bielizny malucha.

Tekst: Sylwia Kowalska
Artykuł pochodzi z czerwcowego wydania magazynu „Strefa Zdrowia dla Każdego”