Kiedy maluch gorączkuje…

3 kwietnia 2017

Wysoka temperatura u dziecka zawsze budzi niepokój w rodzicach. Przyspieszony oddech, rozpalone ciało, wypieki na policzkach i apatia malca sprawiają, że dorośli chcą jak najszybciej zwalczyć gorączkę. Czy zawsze jest to konieczne?

Właściwa ciepłota dziecka wynosi od 36 do 37ºC. Niewielkie wahania, jakie mogą wystąpić w ciągu doby, wynikają z niedojrzałości ośrodka termoregulacji. Z tego powodu podwyższona temperatura niejednokrotnie pojawia się, gdy maluch intensywnie coś przeżywa (np. ogląda bajki, ekscytuje się wycieczką), energicznie się bawi lub zażywał wcześniej gorącej kąpieli. Stan podgorączkowy występuje w momencie, gdy temperatura ciała wynosi od 37 do 38,5ºC. Wyższe wartości świadczą o gorączce umiarkowanej, a przekraczające 39,5ºC o gorączce wysokiej.

To nie choroba…

Podwyższona ciepłota ciała nie jest oddzielną jednostką chorobową, a objawem towarzyszącym wielu przykrym dolegliwościom wieku dziecięcego. Najczęściej pojawia się podczas: zapalenia ucha, anginy, przeziębienia, infekcji jelitowo-żołądkowych czy układu moczowego, świnki, odry, ospy wietrznej, a także rumienia nagłego, czyli tzw. trzydniówki. Temperatura powyżej 38ºC to stan termiczny świadczący o wzmożonej pracy układu immunologicznego zmagającego się z bakteriami, wirusami lub alergenami. Dlaczego? Umiarkowana ciepłota ciała stwarza komfortowe warunki dla rozwoju drobnoustrojów chorobotwórczych, podczas gdy wysoka utrudnia ich aktywność i sprzyja tworzeniu się ukierunkowanych na te patogeny przeciwciał. Mimo że gorączka jest procesem naturalnym i służy ochronie przed drobnoustrojami, nie powinno się jej bagatelizować. Trzeba obserwować dziecko, czy nie postępują poważniejsze zmiany wywołane chorobą.

Gdzie i jak mierzyć temperaturę

Aby uzyskać miarodajny wynik, należy zwrócić uwagę, w jakim miejscu oraz jakiego rodzaju urządzeniem wykonuje się pomiar temperatury ciała. Ważne, by używać termometru w sposób zgodny z jego instrukcją obsługi. Na rynku dostępne są termometry elektroniczne, na podczerwień oraz paskowe na czoło. Ciepłotę organizmu można mierzyć w ustach, uchu, na czole, pod pachą lub w odbycie. U dzieci do 3. roku życia zaleca się dający najdokładniejsze wartości pomiar w ustach lub w odbycie (termometrem elektronicznym z cienką końcówką). Należy pamiętać, by od uzyskanego wyniku odjąć 0,3ºC przy pomiarze w ustach oraz 0,5ºC podczas kontrolowania ciepłoty ciała w odbycie. W przypadku pomiaru w uchu powinno się zastosować termometr na podczerwień ze specjalną nakładką w kształcie lejka. Nie wolno wkładać do kanału słuchowego klasycznego termometru elektrycznego (podobnego w kształcie do używanych dawniej termometrów rtęciowych), ponieważ grozi to uszkodzeniem błony bębenkowej.

Obniżać czy nie

Według Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) oraz brytyjskiego National Institute for Health and Care Excellence (NICE) celem podawania leków przeciwgorączkowych powinna być przede wszystkim poprawa komfortu i samopoczucia dziecka, a nie stabilizacja ciepłoty ciała. Maluchy reagują w różny sposób na gorączkę – niektóre z nich swobodnie się bawią przy 39ºC, podczas gdy inne przesypiają większą część dnia przy stanie podgorączkowym. Jeżeli, mimo podwyższonej temperatury (do 38,5ºC), ogólny stan dziecka jest dobry, nie warto sięgać pod lek zbijający temperaturę. Pośpiech w obniżaniu temperatury sprawia, że czynniki chorobotwórcze się namnażają, a organizm nie ma szans sam się przed nimi obronić. To właśnie podczas stanu podgorączkowego oraz gorączki układ immunologiczny wzmaga tempo produkcji leukocytów, które mają za zadanie zwalczać patogeny.

Co podawać dziecku

Jeżeli dziecko źle się czuje, jest ospałe lub osłabione oraz skarży się na ból, dla poprawy jego komfortu można podać dostępne bez recepty leki działające przeciwzapalnie, przeciwbólowo i przeciwgorączkowo. U maluchów poleca się stosowanie preparatów na bazie paracetamolu lub ibuprofenu pod postacią czopków doodbytniczych lub słodkiego syropu, a u starszych dzieci także mięk-kich kapsułek. Druga z wymienionych substancji czynnych charakteryzuje się dłuższym czasem działania – efekty jej zastosowania widoczne są nawet do 8 godzin. Przy wysokiej i długotrwałej gorączce, aby skutecznie obniżyć temperaturę ciała, należy podawać naprzemiennie ibuprofen i paracetamol. Bezwzględnie powinno się przestrzegać dawek oraz odstępów czasowych podanych w ulotce lub wskazanych przez lekarza. Co istotne – dobór odpowiedniej dla malucha ilości leku zależy od jego wagi, a nie wieku. Warto również pamiętać, że dzieciom do 12. roku życia nie można podawać aspiryny. Zawarty w niej kwas acetylosalicylowy, chociaż skuteczny w obniżaniu gorączki, wykazuje dużo działań niepożądanych i skutków ubocznych, które mogą doprowadzić nawet do kalectwa. Do najgroźniejszych z nich należą: astma poaspirynowa, reakcje alergiczne czy zespół Reye’a powodujący uszkodzenia wielu narządów, m.in. wątroby, co w 50 proc. przypadków prowadzi do śmierci.

Jak pielęgnować malucha

Przede wszystkim należy podawać dużo płynów – najlepiej niesłodzonej wody niegazowanej o letniej temperaturze, herbaty z rumianku lub lipy (obniżają temperaturę ciała), rozcieńczonego soku malinowego lub jabłkowego. Gorączkujący malec zwykle nie ma apetytu, dlatego nie powinno się go zmuszać do jedzenia. Należy także często wietrzyć pokój, w którym przebywa dziecko, oraz zadbać o właściwy ubiór, tj. taki, w którym się ono nie wychłodzi i nie przegrzeje. Ponieważ organizm zmagający się z chorobą potrzebuje regeneracji, nie trzeba malucha budzić, aby np. podać kolejną dawkę farmaceutyku. Przy wysokiej gorączce, oprócz stosowania leków, dobrym sposobem na obniżenie temperatury jest także układanie chłodnych (ale nie zimnych!) kompresów na duże, dobrze ukrwione miejsca (np. czoło, kark, pachwiny, uda, ramiona) lub kąpiel w wodzie o temperaturze ok. 2 stopni niższej niż ciepłota ciała.

Kiedy do lekarza

Do pediatry należy zgłosić się, gdy temperatura ciała powyżej 38ºC (u niemowląt powyżej 3. miesiąca życia) oraz 39ºC (u starszych dzieci) utrzymuje się dłużej niż 48 godzin. Pomocy u lekarza powinno się szukać także wtedy, gdy u malucha pojawią się niepokojące objawy, tj. drgawki, trudności w oddychaniu, sztywnienie mięśni, nienaturalna senność, wymioty, biegunka, ból (np. ucha, głowy),

który nie pozwala usnąć. Kontroli każdorazowo wymagają zmagające się z wysoką temperaturą dzieci przewlekle chore oraz noworodki (do 3. miesiąca życia). Udając się na wizytę, warto zabrać notatki zawierające wyniki ciepłoty ciała wraz ze wskazaniem miejsca pomiaru (np. ucho, odbyt, usta) oraz dawki zastosowanych leków.

Agnieszka Kapusta