Poczytaj mi, rodzicu!

27 grudnia 2016

Z badań przeprowadzonych przez fundację „cała polska czyta dzieciom” wynika, że wspólna lektura z dziećmi wpływa korzystnie na powiększanie zasobu ich słownictwa czy szybsze nabywanie umiejętności czytania i pisania. Dlaczego jeszcze warto uczynić z niej stały punkt planu dnia?

Czytanie maluchom stymuluje ich rozwój intelektualny, emocjonalny i moralny oraz sprzyja tworzeniu bliskiej relacji z rodzicem. Ok. 40 proc. matek już w ciąży opowiada na głos bajki nienarodzonemu jeszcze dziecku. W wieku niemowlęcym najwięcej szkrabów wysłuchuje krótkich opowiadań podczas zabawy (70 proc.) lub tuż przed snem jako elementu rytuału usypiania (45 proc.). Co trzeci regularnie czytający dzieciom rodzic uważa, że jego pociecha rozwija się szybciej od rówieśników.

Dla bystrego umysłu

Badanie z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego przeprowadzone w grupie maluchów w wieku od 3 do 5 lat wykazało, że słuchanie opowiadań pobudza obszary mózgu odpowiedzialne za rozumienie mowy oraz tworzenie wyobrażeń. Czytanie na głos każdego dnia sprawia, że dzieci tworzą coraz bardziej złożone wizualizacje, rozwijają się też ich umiejętności językowe. Wspólna lektura jest więc szansą na rozbudowę słownictwa (biernego i czynnego), poznanie nowych konstrukcji gramatycznych oraz środków stylistycznych rzadko używanych w mowie potocznej (np. metafor, porównań, onomatopei). Co ważne, oglądanie telewizji nie zastąpi czytania z rodzicami – naukowcy z Wielkiej Brytanii dowiedli, że trzyletnie szkraby, które spędzają ponad dwie godziny dziennie przed ekranem, operują językiem na poziomie dwulatków.

Czytanie wspomaga czytanie

Chęć zapamiętania bohaterów oraz fabuły opowiadania, jak również nauka pierwszych wierszyków i rymowanek stymuluje rozwój pamięci. Do tego niezbędna jest koncentracja, która stopniowo wydłuża się dzięki regularnemu treningowi – jest to istotne zwłaszcza w przypadku maluchów ze stwierdzoną nadpobudliwością psychoruchową z deficytem uwagi. U przedszkolaków zauważa się również poprawę w zakresie świadomości czasu i operowania określeniami, takimi jak „wczoraj”, „jutro”, „za godzinę”. Walory edukacyjne wynikające ze wspólnej lektury baśni i opowiadań obejmują m.in. większą zdolność logicznego rozumowania i formułowania sądów oraz szybsze postępy w nauce podstawowych kompetencji – samodzielnego czytania i pisania.

Łatwiejsza komunikacja

Wspólne czytanie to okazja nie tylko do pobudzania rozwoju umysłowego dziecka, ale również do zaspokojenia pragnienia kontaktu z rodzicem, uzyskania jego miłości, czułości, wsparcia i niepodzielnej uwagi. Ta fizyczna i uczuciowa bliskość pozwala maluchowi na odreagowanie napięć oraz odzyskanie wewnętrznej równowagi. Śledzenie losów bohaterów umożliwia natomiast wnioskowanie o odczuwanych przez nich uczuciach oraz poznawanie nowych słów na określenie coraz bardziej złożonych stanów emocjonalnych. W konsekwencji ułatwia to dziecku komunikowanie się z otoczeniem.

20 minut dziennie to zalecany minimalny czas wspólnej lektury z dzieckiem

Bajki-pomagajki

Szczególną funkcję pełnią bajki do tzw. zadań specjalnych: relaksacyjne, psychoedukacyjne i terapeutyczne. Te z pierwszej grupy skłaniają szkraba do wyobrażania sobie przyjemnych obrazów, odwołują się przy tym do różnorodnych doznań zmysłowych (np. szumu drzew, odczuwania ciepła, ulubionego zapachu). Ich celem jest uspokojenie i wprowadzenie w stan odprężenia poprzez rozluźnienie napięcia mięśniowego oraz wyciszenie oddechu. Z tego względu bajki relaksacyjne świetnie sprawdzają się przed snem. Można je połączyć z delikatnym masażem. Bajki psychoedukacyjne poruszają w przystępny sposób ważne dla dziecka tematy, pomagają przejść przez trudne doświadczenia życiowe, jak rozłąka z rodzicem, pierwsze dni w przedszkolu czy wizyta u lekarza. Bohaterowie stanowią wzór do naśladowania jako osoby, które sięgają po efektywne strategie radzenia sobie z problemami. Bajki terapeutyczne skierowane są do maluchów, które doświadczyły wczesnodziecięcych traum (np. przemocy, odrzucenia, wykorzystania seksualnego) lub zaniedbania. Służą rozładowaniu emocjonalnego napięcia, zaspokojeniu potrzeby miłości i akceptacji oraz wzbudzają nadzieję.

Dzielne i kulturalne

Baśnie stanowią niezastąpione narzędzie kształtowania postaw moralnych u dziecka. Problematyka dobra i zła poruszana w opowiadaniach oraz zakończenie każdej historii pouczającym morałem stanowią dobry pretekst do rozmowy na temat pożądanych wzorców zachowań. Co więcej – inaczej niż dzieje się to w przypadku telewizji – poprzez odpowiedni dobór lektury to rodzice mają możliwość decydowania o bohaterach, z których maluch będzie brać przykład. Ma to ogromne znaczenie dla jego rozwoju, gdyż jak udowodnił eksperyment psychologa Alberta Bandury przeprowadzony w grupie przedszkolnej, dzieci uczą się zachowań społecznych głównie poprzez naśladowanie innych osób. W praktyce oznacza to, iż obserwując zachowania agresywne są bardziej skłonne do reagowania agresją. Niezwykle ważne jest zatem dostarczanie najmłodszym korzystnych wzorów, z którymi będą się mogli identyfikować.

Sposób na nudę

Wspólne czytanie to także ciekawa forma spędzania czasu, świetna alternatywa dla telewizji i komputera, która wymaga od dziecka aktywnego przetwarzania, a nie tylko biernego odbierania napływających do niego bodźców. Baśnie i legendy otwierają drzwi do świata symboli i motywów, pozwalając tym samym na czerpanie z dorobku dziedzictwa kulturowego. Wysłuchane historie można odegrać lub namalować, co dodatkowo uwrażliwia najmłodszych na kolejne dziedziny sztuki – teatr i plastykę. Warto pamiętać, że wspólne czytanie jest przede wszystkim wspaniałą rozrywką – aż 80 proc. maluchów przyzwyczajonych do tej formy aktywności domaga się kolejnej bajki.

Paulina Kolecka