Próchnica zębów mlecznych

2 lutego 2017

Wyniki ogólnokrajowego monitoringu jamy ustnej 6-latków wskazują, że ponad 85 proc. z nich ma próchnicę. Na problemy z uzębieniem wpływ mają m.in. błędy w odżywianiu i zaniedbania higieny, którym należy przeciwdziałać już od pierwszych miesięcy życia dziecka.

Próchnica wczesnego dzieciństwa (early childhood caries – ECC) to infekcyjna choroba bakteryjna objawiająca się obecnością w jamie ustnej dziecka poniżej 6. roku życia przynajmniej jednego zęba z próchnicą, jak również wypełnionego lub usuniętego z jej powodu. O postaci ciężkiej tego schorzenia mówi się, kiedy jakakolwiek zmiana próchnicowa pojawi się na powierzchni zębów przed ukończeniem przez dziecko 3. roku życia.

Czy to próchnica?

Objawem choroby jest biała plama próchnicowa na powierzchni zęba lub zębów. Charakterystyczny białawy, matowy wygląd szkliwa jest oznaką obniżenia poziomu składników mineralnych w jego głębszych warstwach. Nieleczona infekcja będzie się nasilać i doprowadzi do ubytku tkanki pokrywającej zębinę. Symptomami próchnicy są także ból, trudności z przeżuwaniem pokarmów, a w konsekwencji zaburzenia mowy, problemy z prawidłowym odżywianiem, a nawet przedwczesna utrata uzębienia. Trzeba pamiętać o tym, że próchnica często przenosi się z zębów mlecznych na sąsiadujące z nimi zęby stałe. W wyniku powikłań drobnoustroje mogą powodować stany zapalne tkanek przyzębia i błony śluzowej jamy ustnej, a w dalszej kolejności innych organów (płuc, nerek, serca czy stawów) oraz całego organizmu (sepsa).

Podłoże choroby

Za rozwój infekcji próchniczych odpowiadają w szczególności bakterie Streptococcus mutansStreptococcus sobrinus. Jak wykazały badania, drobnoustroje te nie występują u noworodków – warunki dla ich kolonizacji stwarzają dopiero wyrżnięte pierwsze zęby mleczne. Do infekcji dochodzi w wyniku kontaktu błony śluzowej jamy ustnej lub zębów najmłodszych z zainfekowaną śliną innych osób, np. poprzez ssanie oblizanego przez rodzica smoczka, wspólne spożywanie lizaków czy lodów. Aby zminimalizować ryzyko rozwinięcia się próchnicy wczesnego dzieciństwa, należy dbać o prawidłową pielęgnację jamy ustnej oraz żywieniowe. Do najczęstszych błędów związanych z dietą należy nadużywanie cukru. Po słodkim posiłku pH w jamie ustnej spada poniżej 5,5, czyli wartości krytycznej dla szkliwa. Poziom tego parametru stabilizuje się dopiero po ok. 30 minutach. Podawanie dziecku często słodkich przekąsek uniemożliwia zatem utrzymanie prawidłowego pH w ustach i przyczynia się do demineralizacji szkliwa. Należy pamiętać, że cukier znajduje się także w sokach i napojach, płatkach śniadaniowych, słodzonym mleku czy lepkich syropach. Karmienie piersią krócej niż 6 miesięcy również wpływa niekorzystnie na późniejszą odporność dziecka na działanie bakterii próchnicogennych.

Inne przyczyny

Na możliwość rozwoju próchnicy wpływają także zaburzenia wydzielania śliny, która odpowiada za właściwe pH jamy ustnej. Suchość w ustach może być spowodowana np. przyjmowaniem leków podczas leczenia alergii czy używaniem aparatów ortodontycznych. Ilość wydzielanej śliny zmniejsza się również, gdy dziecko gorączkuje. Osłabienie organizmu w czasie choroby oraz wczesna antybiotykoterapia zwiększają podatność tkanek zęba na chorobę próchnicową.

Profilaktyka

Oprócz zdrowych nawyków żywieniowych, takich jak podawanie dziecku do picia wody zamiast soków, spożywanie dużych ilości świeżych warzyw czy ograniczenie jedzenia słodyczy, podstawowym czynnikiem minimalizującym ryzyko pojawienia się próchnicy jest prawidłowa higiena jamy ustnej. Zęby maluchów należy czyścić niewielką ilością pasty z fluorem przynajmniej dwa razy dziennie, w zależności od wieku – z pomocą rodziców lub pod ich uważną kontrolą. Wspomagająco stomatolog może zalecić aplikowanie lakierów fluorkowych co 3 lub 6 miesięcy. Istotne są także regularne kontrole jamy ustnej u specjalisty. Przeglądy dentystyczne warto zacząć już w pierwszym roku życia dziecka, kiedy pojawią się pojedyncze zęby mleczne. Wizyty trzeba kontynuować co 6, 4 lub 3 miesiące, w zależności od poziomu ryzyka zakażenia próchnicą, które, na podstawie wywiadu i kontroli stanu uzębienia, określi lekarz. Systematyczne badania stomatologiczne pozwolą możliwie szybko wykryć i wyeliminować próchnicę.

Ewa Popielarz