Skuteczna ochrona

19 stycznia 2017

W roku 2015 potwierdzono w Polsce 701 przypadków infekcji pneumokokowych, szczególnie groźnych dla zdrowia i życia najmłodszych. Obecnie jako jedyną skuteczną metodę profilaktyki zakażeń tego typu wymienia się szczepienia, które od 1 stycznia br. są bezpłatne dla wszystkich nowo narodzonych dzieci.

Pneumokoki to bakterie dwoinki zapalenia płuc (łac. Streptococcus pneumoniae), powszechnie występujące w Polsce. Drobnoustroje rozprzestrzeniają się przez bezpośredni kontakt z osobą zarażoną bądź drogą kropelkową, np. przez kaszel lub kichnięcie. Szacuje się, że ich nosicielami jest blisko 60 proc. dzieci do 2. roku życia uczęszczających do żłobka oraz 22 proc. niekorzystających z opieki instytucjonalnej. Infekcje pneumokokowe przybierają dwie postacie – inwazyjną i miejscową (nieinwazyjną). W pierwszym przypadku bakterie przedostają się do krwi i w ciągu kilku godzin mogą doprowadzić do sepsy lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, a w konsekwencji m.in. do trwałej głuchoty czy nawet zgonu. Drugi typ zakażenia powoduje natomiast stany zapalne ucha środkowego albo zatok.

Większe zagrożenie

Najbardziej narażone na zakażenie pneumokokami są dzieci w wieku poniżej 2 lat. Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN) odnotował w 2015 roku w tej grupie wiekowej współczynnik śmiertelności na poziomie 5,3 proc. Co więcej, maluchy w tym wieku stanowią jedyne śmiertelne przypadki zachorowań wśród osób do 24. roku życia. Tak ciężki przebieg choroby u najmłodszych wynika z niedojrzałości układu odpornościowego, który jeszcze nie radzi sobie w walce z drobnoustrojami. Niepokojące jest również nasilenie w ostatnich latach zjawiska oporności pneumokoków na antybiotyki, przez co leczenie farmakologiczne staje się coraz mniej skuteczne.

Bezpłatna ochrona

Do tej pory szczepienia przeciwko pneumokokom nie były obowiązkowe i refundowane, a jedynie zalecane przez Ministerstwo Zdrowia. Od 1 stycznia 2017 roku wszystkie niemowlęta objęte są bezpłatnym programem szczepień chroniących przed tym drobnoustrojem. Jeżeli uda się zapewnić odsetek wakcynacji na poziomie 90 proc., istnieje realna szansa, że w ciągu kilku lat uda się w Polsce niemal całkowicie wyeliminować infekcje pneumokokowe lub zminimalizować ich liczbę nie tylko u szczepionych dzieci, ale także w starszych grupach wiekowych. Taki efekt udało się uzyskać w przypadku między innymi ospy prawdziwej, błonicy czy polio.

Gwarancja skuteczności

Aby preparat zapewnił dziecku ochronę, należy podać go jak najwcześniej. Rozpoczęcie wakcynacji rekomenduje się już po 2. miesiącu życia. Wśród zdrowych maluchów z najmłodszej grupy wiekowej (0-5 lat) stosuje się wyłącznie najnowocześniejsze i najbardziej bezpieczne szczepionki skoniugowane, w których antygeny pneumokoków połączone są za pomocą nośnika białkowego. Dzięki temu układ odpornościowy daje silniejszą odpowiedź oraz indukuje pamięć immunologiczną. Szczepionki skoniugowane, poza skutecznością w zapobieganiu inwazyjnej chorobie pneumokokowej (IChP), redukują również nosicielstwo bakterii w nosogardle oraz mogą wpływać na zmniejszenie częstości występowania zakażeń miejscowych, np. zapalenia ucha środkowego. Obecnie dostępne są odmiany: 10-waletna i 13-walentna, które skierowane są przeciwko odpowiednio 10 i 13 najbardziej powszechnym w środowisku serotypom tych bakterii. Szczepionka PCV10 zwalcza te, które odpowiadają za blisko 84 proc., a PCV13 za niemal 89 proc. przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej wśród maluchów do 5. roku życia. Preparaty polisacharydowe natomiast podaje się wyłącznie osobom przewlekle chorym (dzieciom powyżej 2. roku życia oraz seniorom po ukończeniu 65 lat życia), które z tego powodu znalazły się w grupie zwiększonego ryzyka zakażeń pneumokokowych i zapalenia płuc z ciężkim przebiegiem. Zaleca się jednak, aby przynajmniej pierwsza wakcynacja, w przypadku tych pacjentów, wykonana była szczepionką skoniugowaną.

Środki ostrożności

Szczepionki przeciwko pneumokokom podawane są w przychodniach przez wyspecjalizowany personel i pod ścisłą kontrolą pediatrów. Można aplikować je równocześnie z innymi preparatami, np. przeciwko pałeczce hemofilnej (Haemophilus infuenzae) typu b, przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR) czy chroniącymi przed grypą lub polio, jednak każdorazowo w innym miejscu na ciele dziecka. Co istotne, w przypadku wykonania kilku szczepień jednocześnie zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia łagodnych odczynów poszczepiennych, takich jak np. obrzęk w miejscu iniekcji, gorączka. Nie należy poddawać wakcynacji dziecka w trakcie kuracji antybiotykowej. W zależności od zaleceń lekarza, powinno się wstrzymać przed kolejnym szczepieniem od 1 do 3 tygodni po zakończeniu terapii.

Zalecane dawki

Na pełną odpowiedź immunologiczną w przypadku szczepionki skoniugowanej trzeba czekać około 3-4 tygodni. Zaaplikowanie pierwszej dawki szczepionki zaleca się już po 2. miesiącu życia. W sumie do ukończenia 1. roku życia dziecko powinno przyjąć trzy dawki preparatu i jedną przypominającą po pierwszych urodzinach. Jeśli z jakiegoś powodu rozpoczęcie szczepienia będzie odsunięte w czasie (np. ze względu na chorobę lub problemy neurologiczne dziecka), liczba wakcynacji zmniejszy się. Niemowlętom między 6. a 11. miesiącem życia, wcześniej nieszczepionym przeciwko bakteriom pneumokokowym, będą podane dwie dawki do pierwszych urodzin i jedna przypominająca; a tym między 12. a 23. miesiącem – dwie dawki w odstępie minimum dwóch miesięcy. Jeśli natomiast szczepienie rozpocznie się po 2. roku życia, wystarczy tylko jedna wakcynacja.

Ewa Popielarz