Trudny dialog

5 kwietnia 2017

W okresie dojrzewania komunikacja między rodzicami a nastoletnimi dziećmi staje się często prawdziwym wyzwaniem. Mimo tego warto rozmawiać – zwłaszcza o trudnych sprawach. Jak robić to efektywnie?

Z badań CBOS wynika, że uczniowie szkół ponadgimnazjalnych dosyć chętnie dzielą się z rodzicami informacjami dotyczącymi ich dnia codziennego, rzadziej jednak zwracają się po pomoc w obliczu problemów. Znikomy procent odbywa z opiekunami rozmowy wychowawcze i profilaktyczne. Powiernikiem młodzieży najczęściej jest matka – o szkole rozmawia z nią 60 proc. ankietowanych, o problemach co czwarty badany, zaś o sprawach seksu – zaledwie jeden na dwudziestu. W rozmowach z ojcem tego rodzaju tematy pojawiają się jeszcze rzadziej. Czy statystyki te można zmienić?

Ważne dla rodzin

Chociaż wielu rodziców odczuwa opory przed angażowaniem nastolatka w problemy świata dorosłych, nie należy ukrywać przed nim trudnych sytuacji rodzinnych – konfliktu małżeńskiego, rozwodu lub separacji, choroby albo śmierci krewnego, utraty pracy czy kłopotów finansowych. Prędzej czy później dziecko zauważy zmianę klimatu emocjonalnego w domu, będą też docierały do niego strzępki informacji z dyskusji prowadzonych między dorosłymi. Otwarta rozmowa o bieżących sprawach zmniejszy poziom jego niepokoju oraz pozwoli odczuć, że jego opinia jest traktowana poważnie. Niemniej, należy starannie wyważyć informacje przekazywane nastolatkowi, aby nie został z kolei obarczony nadmiernie przytłaczającymi wiadomościami. W przypadku konfliktu lub rozwodu rodziców warto zadbać o możliwie bezstronne, obiektywne przedstawienie sytuacji – dziecko nie powinno stać się stroną w sporze ani powiernikiem jednego z rodziców. Nie ma natomiast nic złego w okazywaniu szczerych emocji podczas rozmowy i zachęcaniu nastolatka do dzielenia się własnymi przeżyciami. Akceptująca postawa rodzica i przyzwolenie na wyrażanie trudnych stanów afektywnych (np. złości, żalu, rozpaczy, niepokoju) pozwala młodemu człowiekowi na emocjonalne odreagowanie, co redukuje poziom doznawanego napięcia, zwiększa poczucie bezpieczeństwa i wzmacnia więź z opiekunem. Oprócz wsparcia nastolatek powinien uzyskać rzeczowe informacje na temat zmian, które czekają go w związku z zaistniałym problemem. Kwestie, które trzeba omówić, to m.in. rozdzielenie z rodzeństwem z powodu rozwodu rodziców czy konieczność ograniczenia zajęć pozalekcyjnych wskutek pogorszenia się sytuacji materialnej rodziny.

Istotne dla młodzieży

W rozmowach z nastolatkiem nie może zabraknąć też wątków profilaktycznych i wychowawczych – problematyki uzależnienia od substancji psychoaktywnych (np. alkoholu, narkotyków), uzależnień behawioralnych (np. od internetu), przemocy szkolnej, współżycia seksualnego czy zachowań ryzykownych, takich jak szybka jazda samochodem lub późne powroty do domu. Niejednokrotnie rodzice podświadomie unikają podejmowania takich tematów, przekonani, że problem nie dotyczy ich dziecka. Tymczasem z danych CBOS wynika, że aż 21 proc. nastolatków deklaruje regularne palenie papierosów, 72 proc. ankietowanych spożywało piwo w miesiącu poprzedzającym badanie, a co trzeci uczeń szkoły ponadgimnazjalnej spotkał się z propozycją zakupu narkotyków. Średni wiek inicjacji seksualnej wynosi obecnie 16 lat, a jeden na pięciu badanych zbyt często korzysta z internetu, czego efektem są problemy w życiu codziennym, np. zaniedbywanie nauki lub obowiązków domowych. Niepożądane zachowania nastolatka trudno jest skontrolować, łatwiej ukształtować w nim odpowiednie postawy. Rozmowy wychowawcze warto przeprowadzać w sposób naturalny, np. po wspólnym obejrzeniu filmu poruszającego ważną dla obu stron tematykę lub po sygnałach od dziecka, że jego rówieśnik zmaga się z określonymi problemami. Jeśli starania rodziców mają przynieść zamierzony efekt, nie wystarczy ograniczyć się do nudnej pogadanki, wygłaszanej z pozycji autorytetu. Dużo skuteczniejsza będzie wzajemna wymiana poglądów i doświadczeń, która pozwoli opiekunowi na lepsze poznanie realiów, w jakich żyje jego dziecko. Wskazane jest również przyznanie się do własnych błędów lub słabości, gdyż dla nastolatka autentyczność i prawda mają ogromne znaczenie. Wzorem do naśladowania może być wyłącznie ten dorosły, który postępuje zgodnie z tym, co głosi, np. jeśli zakazuje palenia, sam jest osobą stroniącą od papierosów.

Paulina Kolecka