Kryzys wieku średniego

1 lutego 2017

Zjawisko męskiego kryzysu wieku średniego zostało opisane po raz pierwszy w latach 60. XX w. przez psychologa Elliotta Jaquesa. Od tego czasu narosło wokół niego wiele mitów. Czym jest kryzys środka życia? Czy można sobie z nim poradzić?

Kryzys wieku średniego może dotyczyć osób obu płci, jednak najbardziej widoczny jest u mężczyzn. Jego manifestacja u panów zazwyczaj wiąże się z poważny mi, łatwymi do odnotowania przez otoczenie zmianami. Pojawia się najczęściej między 35. a 45. rokiem życia, a na jego wystąpienie szczególnie narażone są oso by, które nie ukształtowały spójnej, zintegrowanej tożsamości w okresie dorastania, tzn. nie udzieliły sobie jednoznacznej i satysfakcjonującej odpowiedzi na pytania: kim jestem? dokąd zmierzam? Czynnika mi wyzwalającymi kryzys mogą być realne problemy życiowe, np. konkurencja ze strony młodszych współpracowników, przytłoczenie zobowiązaniami finansowy mi lub brak satysfakcji z bliskiego związku. Zwykle jednak kluczowe znaczenie ma potrzeba dokonania pierwszego bilansu życiowego, zestawienia dotychczasowych osiągnięć z marzeniami i aspiracjami z okresu dojrzewania i wczesnej dorosłości.

Bilans zysków i strat

Konfrontacja z nieuchronnymi rozbieżnościami pomiędzy życiowymi planami a ich realizacją nierzadko powoduje frustrację. Zazwyczaj dochodzi do zanegowania własnych, obiektywnych osiągnięć na różnych płaszczyznach – w pracy zawodowej, życiu rodzinnym czy sferze zainteresowań. Pojawia się poczucie utraconych możliwości oraz towarzysząca mu silna chęć zrekompensowania sobie owej straty w drugiej połowie życia. Mężczyzna w okolicach czterdziestych urodzin zaczyna również dostrzegać zmiany zachodzące we własnym organizmie, a obserwacja starzejących się rodziców lub sposób radzenia sobie z żałobą po ich odejściu wpływają na kształtowanie się świadomości prze mijania i śmiertelności. Rozważania nad sensem życia często prowadzą do odrzucenia dotychczasowego systemu wartości, zmiany poglądów politycznych czy praktyk religijnych.

W obliczu porażki

Jeżeli mężczyzna utwierdzi się w przekonaniu, że zaprzepaścił posiadane talenty i nie odniósł oczekiwanego sukcesu, może zareagować obniżeniem nastroju lub rozdrażnieniem i złością. Objawem charakterystycznym dla kryzysu wieku średniego jest niska świadomość własnej wartości, utrata szacunku do siebie oraz poczucie winy. Inne sygnały problemu to np. brak energii, większa męczliwość czy niechęć do kontynuowania dotychczasowych zainteresowań. Efektem może być wypalenie zawodowe, wycofanie z kontaktów towarzyskich albo rezygnacja z życia ero tycznego. Symptomy te do złudzenia przypominają depresję – jeśli trwają przez kilka miesięcy i przybierają duże nasilenie, rzeczywiście dają podstawę do postawienia takiej diagnozy. Psychoterapeuci psychodynamiczni przekonują, że za pojawienie się stanów depresyjnych na tym etapie życia odpowiada doświadczenie straty, które może dotyczyć m.in. pogarszające go się zdrowia, mniejszych możliwości seksualnych lub niezrealizowanych marzeń z przeszłości.

Na przekór depresji

Czasem psychika broni się przed depresją, wykorzystując tzw. obrony maniakalne, powszechnie kojarzone z kryzysem wieku średniego. Mężczyzna staje się wówczas aktywny, energiczny, chętnie nawiązuje kontakty z ludźmi, flirtuje z kobietami, często zmienia swoje plany. Charakterystyczne jest podejmowanie nowych aktywności, takich jak nauka gry w tenisa czy dalekie podróże. Pozwala to stworzyć iluzję, iż życie nadal stoi przed mężczyzną otworem i jest wiele możliwości, z których można korzystać. Pojawia się wyjątkowa dbałość o wygląd fizyczny oraz kondycję. Zmiana nawyków związanych z pielęgnacją, pod dawanie się zabiegom odmładzającym od suwają myśli o przemijaniu, przywracają poczucie męskiej atrakcyjności. Typowe jest również wydawanie dużych sum pieniędzy na przedmioty kojarzone z prestiżem społecznym, np. sportowy samochód, markowy zegarek, elektroniczne gadżety. Zapewnia to wysoką pozycję w gronie mężczyzn i utwierdza w przekonaniu o od niesionym sukcesie.

Druga młodość

Kryzys wieku średniego sprawia, że mężczyzna przeżywa regres (psychiczny po wrót) do okresu dojrzewania, podejmuje aktywności charakterystyczne dla tej fazy rozwoju, zmaga się z podobnym zamętem emocjonalnym. Lekkomyślność i zawyżona samoocena mogą prowadzić do zachowań ryzykownych, które dostarczają dodatkowej stymulacji i stanowią przeciwwagę dla odczuwanej nudy i pustki. Stąd też wynika nagła pasja do uprawiania sportów ekstremalnych, szybkiej jazdy samochodem czy hazardu. Sposobem na poradzenie sobie ze złym nastrojem może być też sięganie po używki: alkohol i narkotyki. Nieodłącznym elementem kryzysu jest zmiana w relacjach intymnych – kry zys małżeński z jednoczesnym zwróceniem się w stronę młodszej partnerki, niezobowiązujące flirty lub korzystanie z usług agencji towarzyskich. Miłosne pod boje podtrzymują przekonanie o własnej sprawności seksualnej i są źródłem intensywnych emocji, których być może brakuje w związku z długim stażem.

Rola bliskich

Zmiany w stylu życia, których dokonuje mężczyzna, mogą prowadzić do drama tycznych konsekwencji – zadłużenia, uzależnienia od substancji psychoaktywnych lub rozpadu małżeństwa. W tym trudnym okresie potrzebna jest pomoc naj bliższych. Należy wykazać pewną odporność na rozdrażnienie i zgryźliwe uwagi partnera, które w rzeczywistości maskują smutek i brak szacunku do siebie. Dobrym pomysłem jest stwarzanie sytuacji, w których będzie on mógł się wykazać. Poczuje się wówczas docenionym, a to podniesie jego kruchą samoocenę. Warto również zmotywować mężczyznę do zadbania o swoje zdrowie fizyczne, umówić go na badania kontrolne lub, o ile zachodzi taka potrzeba, na wizy tę u lekarza specjalisty. Jeśli pojawiają się symptomy depresji lub sygnały świadczące o uzależnieniu, można skierować partnera do doświadczonego psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry, który pomoże przejść przez kryzys.

Szansa na rozwój

Warto pamiętać, że każdy kryzys psychiczny ma charakter przejściowy i potencjalnie rozwojowy – daje możliwość zdobycia nowych kompetencji, dokonania ważnych przewartościowań, zmiany perspektywy. W przypadku mężczyzny to także okazja do przyjrzenia się swoim emocjom i stanom wewnętrznym, przejścia od postawy ukierunkowanej na działanie do większej uważności i częstszej kontemplacji życia psychicznego. Kry zys czterdziestki to szansa na poddanie pod rozwagę dotychczasowych decyzji i wyborów, przyjrzenie się motywacjom – tym mniej i bardziej świadomym. Kluczowe wydaje się unikanie rozwiązań dysfunkcjonalnych (np. sięgania po używki) i dramatycznych zmian życiowych (np. pochopnego rozwodu) oraz docenianie własnych osiągnięć i zaakceptowanie faktu, że nie wszystkie cele uda się zrealizować.

Paulina Kolecka