Bezsenność osób starszych

12 grudnia 2017

Z wiekiem zapotrzebowanie organizmu na sen naturalnie spada. Jednak gdy nocna bezsenność wiąże się z obniżeniem komfortu funkcjonowania w ciągu dnia, należy podjąć działania zaradcze. Pełnowartościowy, spokojny sen jest bowiem warunkiem utrzymania zdrowia fizycznego i psychicznego oraz aktywności umysłowej.

Szacuje się, że różnego typu problemy ze snem dotykają aż 50 proc. ludzkiej populacji. Zwykle są to osoby starsze. Skarżą się one na trudności w zasypianiu, zbyt wczesne wybudzanie się i na sen złej jakości – niespokojny, tzw. rwany. Zaburzenia te skutkować mogą niewłaściwym funkcjonowaniem w ciągu dnia, wywołując ciągłe zmęczenie, złe samopoczucie, smutek, rozdrażnienie, gorszą koordynację ruchową, problemy z pamięcią i myśleniem. Powtarzająca się bezsenność prowadzi do trwałego obniżenia komfortu życia dotkniętego nią człowieka. W efekcie:

  • trwale obniża się motywacja, zainteresowanie światem, zdolność do koncentracji uwagi;
  • osobie dotkniętej bezsennością stale towarzyszy uczucie niewyspania oraz wyczerpania;
  • spada zdolność do rozwiązywania problemów dnia codziennego;
  • rośnie podatność na uleganie różnego rodzaju wypadkom, także w ramach poruszania się w obrębie bliskiego otoczenia;
  • nasilają się objawy chorób psychicznych (np. depresji), mogą się one także w związku z brakiem dostatecznej ilości snu ujawnić;
  • spada odporność, szczególnie w obrębie układu sercowo-naczyniowego oraz trawiennego.

Przyczyny problemów ze snem u osób starszych

Poza naturalnym w zaawansowanym wieku spadkiem zapotrzebowania na nocny odpoczynek jako jedną z głównych przyczyn bezsenności osób starszych wymienia się choroby przewlekłe. Zasnąć przeszkadzają m.in. bóle stawów oraz dolegliwości ze strony kręgosłupa. Wybudza także towarzyszące przerostowi prostaty parcie na pęcherz moczowy. Dolega nasilająca się w pozycji leżącej zgaga, mimowolne kurcze łydek, duszności. Bezsenność wiąże się także często z powszechnymi w starszym wieku zaburzeniami endokrynologicznymi. Pisząc o związku między bezsennością a chorobami, wspomnieć należy także o lekach, które przyjmowane regularnie, miewają negatywny wpływ na długość lub jakość nocnego odpoczynku. Szczególną uwagę zwrócić tu trzeba na: beta-blokery, fluorochinolony, kortykosterydy, lewodopę, amantadynę i fenytoinę.

Odpowiednia higiena snu

Nie zawsze bezsenność wiązać trzeba z problemami natury zdrowotnej. Czasem jest ona po prostu skutkiem błędnych nawyków i może zostać łatwo wyeliminowana. Oto kilka porad, które powinny okazać się pomocne w walce z zaburzeniami snu:

  • Unikanie jedzenia późnym wieczorem. Szczególnie należy się wystrzegać potraw tłustych i ciężkostrawnych. Proces trawienia jest w ich przypadku dużym obciążeniem, zwłaszcza dla organizmu osoby starszej, w efekcie trudno jest się wyciszyć i zasnąć.
  • Powstrzymanie się od wieczornego picia herbaty i kawy. Oba napoje pobudzają, zamiast uspokajać. Można zastąpić je herbatkami owocowymi bądź melisą.
  • Duże znaczenie w zasypianiu ma odpowiednie wyciszenie. Odradza się więc wieczorne oglądanie telewizji, szczególnie programów wzbudzających duże emocje. W razie konieczności można okresowo wspomagać się łagodnymi, ziołowymi preparatami łagodzącymi zdenerwowanie.
  • Warto zadbać o to, by w czasie dnia zapewnić sobie odpowiednią ilość ruchu, najlepiej na świeżym powietrzu. Wystarczy półgodzinny spacer nieco szybszym krokiem, by odpowiednio dotlenić mózg i usprawnić regulację rytmu dobowego. Uwaga – ruch nie powinien mieć miejsca tuż przed położeniem się spać.
  • Nie należy kłaść się do łóżka, o ile nie czuje się senności. Gdy długo nie można zasnąć, trzeba wstać, na moment zająć czymś ręce oraz głowę i dopiero później wrócić do sypialni.
  • Przy problemach z wieczornym zasypianiem odradza się przysypianie w ciągu dnia. Warto powstrzymać się od drzemek, ponieważ mogą one burzyć właściwy rytm dobowy. Ewentualnie, jeśli nieprzerwane czuwanie w ciągu dnia jest niemożliwe, zaleca się w sposób planowany skrócić sen nocny do 4–5 godz. i wspomóc się półgodzinną drzemką w dzień.

Sen przywracany hormonalnie

Długotrwała, nieustępująca bezsenność wymagać może zastosowania farmakoterapii. Leków nie powinno się jednak przyjmować na własną rękę, a jedynie na zalecenie lekarza. Cierpiącym z powodu zaburzeń snu seniorom zaleca się zwykle w pierwszej kolejności melatoninę. Jest to hormon, który generowany w szyszynce, wpływa na pracę tzw. zegara biologicznego, regulując rytm snu i czuwania. Poziom melatoniny w organizmie spada wraz z wiekiem, wiec jej suplementacja u starszego pacjenta powinna przynieść pozytywne efekty.

Justyna Wydra
Artykuł pochodzi z grudniowego wydania magazynu „Strefa Zdrowia dla Każdego”