Gdy nic nie cieszy

23 lutego 2018

Depresja to choroba, która dotyka coraz większą liczbę osób. O tym, jak rozpoznać jej symptomy, rozmawiamy z dr. n. med. Radosławem Stepańczakiem, psychiatrą oraz psychoterapeutą, kierownikiem Dziennego Oddziału Psychiatrycznego w Centrum Zdrowia Psychicznego w Zabrzu.

„Strefa Zdrowia dla Każdego”: Na początek wyjaśnijmy, czym jest depresja, ale też, jak w jej kontekście definiowany jest senior.

dr n. med. Radosław Stepańczak: Mówiąc najogólniej, depresja seniora to długotrwałe problemy z nastrojem osób powyżej 60. roku życia. Objawy nie różnią się od siebie w sposób znaczący w różnych grupach wiekowych. Najważniejszym kryterium oceny, czy mamy do czynienia z depresją czy innym zaburzeniem, jest czas. Przygnębienie, pogorszenie nastroju czy spadek koncentracji zdarzają się każdemu. Jeśli jednak taki stan utrzymuje się w sposób ciągły przez ponad dwa tygodnie, wówczas możemy mówić o depresji. Zwykle towarzyszy jej utrata energii – pacjenci czasami mówią, że jeszcze nie zaczęli czegoś robić, a już stracili wszelki zapał. Kolejnym z objawów jest utrata odczuwania przyjemności z rzeczy, które kiedyś cieszyły. Nazywamy to anhedonią. Do tego dochodzą zaburzenia snu, które czasami wyrażają się bezsennością, czasem polegają na trudnościach w zasypianiu, lecz częściej zasypianiem bez trudu, ale za to z wczesnym wstawaniem, bez poczucia bycia wypoczętym. Kolejnym z symptomów jest utrata apetytu, która prowadzić może do gwałtownego spadku wagi. Pacjenci cierpiący na depresję często mówią, że wszystko smakuje tak samo, jak papier – nawet potrawy, które kiedyś uwielbiali. Osoby dotknięte chorobą przeważnie czują się melancholijnie, a ich nastrój wpływa na postrzeganie samych siebie. Mają nieuzasadnione poczucie winy i wyrzuty sumienia. Myślą o sobie źle i negatywnie oceniają przyszłość, a co za tym idzie – tracą nadzieję i poczucie sensu życia. Niestety, często prowadzi to do myśli samobójczych oraz podejmowania prób odebrania sobie życia – w 15 proc. skutecznych. Depresja seniora to problem dotykający coraz większą grupę osób starszych, a jego złożoność potęguje fakt, że w znacznej części przypadków nie jest ona diagnozowana.

Na czym polega trudność w określeniu, czy mamy do czynienia z depresją?

R.S. W przypadku osób w wieku podeszłym depresja nie zawsze manifestuje się w oczywisty sposób, czyli za pomocą objawów, o których wcześniej wspomniałem. Często mamy do czynienia z sytuacją, w której obniżenie nastroju występuje niejako w tle, natomiast na pierwszy plan wychodzą inne symptomy. Mówimy wówczas o maskach depresji. Podstawową maską, pod którą może kryć się depresja, jest bezsenność. Chory nie mówi o smutku, pogorszeniu nastroju czy problemach z samopoczuciem, ale skarży się na zaburzenia snu. Dosyć powszechną maską są dolegliwości bólowe lub przekonanie o istnieniu choroby somatycznej i jej usilne poszukiwanie. Pacjenci są przekonani, że problem dotyczy ciała, wobec czego bagatelizują podłoże psychiczne. Kolejną z masek jest maska nerwicowa – osoba odczuwa wiele lęków, czuje wewnętrzne obawy i to one wysuwają się na pierwszy plan. Pozostałe symptomy depresji również występują, ale traktowane są jako dodatkowe, uboczne, wynikające właśnie ze wspomnianych lęków.

Objawy depresji, o których wcześniej Pan wspomniał, dotyczą chorych w każdym wieku. Czy jednak depresja osób starszych ma swoją specyfikę?

R.S. Podeszły wiek nie jest łatwym okresem w życiu człowieka. Mówi się wręcz, że „wiele rzeczy się udało Panu Bogu, ale starość akurat niekoniecznie”. To czas związany ze zmianą roli człowieka w społeczeństwie i w życiu zawodowym, ale też z odchodzeniem bliskich osób. Okresowi temu towarzyszą podsumowania – osoby starsze uświadamiają sobie, że pewne etapy są już za nimi, że już nie wrócą i najprawdopodobniej już ich nie przeżyją. Do tego dochodzi znaczne pogorszenie sprawności fizycznej i witalności, ale też mnogość chorób – zwłaszcza przewlekłych, którym towarzyszą uporczywy ból oraz farmakoterapia. Lista czynników ryzyka depresji w wieku podeszłym jest bardzo długa.

W przypadku osób w wieku podeszłym depresja nie zawsze manifestuje się w oczywisty sposób… Często mamy do czynienia z sytuacją, w której obniżenie nastroju występuje niejako w tle… Mówimy wówczas o maskach depresji.

Strona 1 z 3123