Inkontynencja – dolegliwość wieku podeszłego

7 marca 2018

Za tym tajemniczo brzmiącym terminem kryje się nieprzyjemna dolegliwość. Mianem inkontynencji określa się bowiem niemożność utrzymania moczu bądź też moczu i kału. Niestety, przypadłość ta szczególnie często dotyka osoby starsze.

Ściśle rzecz ujmując, nietrzymania moczu i kału nie określa się w medycynie mianem choroby, lecz raczej wyjątkowo przykrego objawu mogącego mieć różne przyczyny. Bardzo obniża jakość życia dotkniętej nim osoby, może nawet skutkować całkowitym wycofaniem się seniora z jakichkolwiek form aktywności; z wychodzeniem z domu włącznie. Problem jest niestety zarówno widoczny, jak i wyczuwalny dla otoczenia. Zamykanie się we własnych czterech ścianach nie jest i nie powinno być jedyną opcją skarżącego się na inkontynencję seniora. Jako że nietrzymanie wydalin występuje dosyć powszechnie u osób po sześćdziesiątym piątym roku życia (szacuje się, że dotyczy nawet co szóstej kobiety i co dziesiątego mężczyzny), zagadnienie zostało gruntownie przebadane i opracowano szeroki wachlarz metod radzenia sobie z tą przypadłością.

Przyczyny inkontynencji u osób starszych

Można je podzielić na przypisane do płci oraz związane z chorobami dotykającymi zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Czynnikami zwiększonego ryzyka pojawienia się nietrzymania moczu u płci pięknej są przede wszystkim: zmiany w obrębie miednicy wywołane przebytymi ciążami, porodami oraz nadwagą, a także przemieszczeniem się macicy oraz menopauza. Ta ostatnia ma kluczowe znaczenie – towarzyszące menopauzie zmiany hormonalne skutkują m.in. osłabieniem mięśni odpowiadających za kontrolę oddawania moczu. Specyficznie męskim czynnikiem sprzyjającym inkontynencji jest przerost gruczołu prostaty. Udary, choroba Alzheimera, Parkinsona, kamica nerkowa, cukrzyca, zapalenie pęcherza moczowego – to z kolei schorzenia dotykające obie płcie (choć np. stany zapalne w obrębie układu moczowego występują częściej u kobiet). Wymieniając podstawowe przyczyny inkontynencji, wspomnieć należy także o lekach diuretycznych, tj. moczopędnych, które zapisuje się osobom starszym w terapii nadciśnienia tętniczego, obrzęków czy niewydolności nerek. Z kolei czynnikiem ryzyka wystąpienia inkontynencji kałowej są przewlekłe zaparcia.

Inkontynencja lekka i średnia

W jej przebiegu, w wyniku niepełnej kontroli nad czynnościami fizjologicznymi, dochodzi do mimowolnego wyciekania moczu w niewielkich bądź umiarkowanych ilościach. Dzieje się tak podczas wysiłku fizycznego, przy kichaniu, śmiechu, albo w momencie, gdy występuje parcie na pęcherz i nie ma możliwości natychmiastowego skorzystania z toalety. Seniorom dotkniętym umiarkowanym stopniem inkontynencji proponuje się zwykle korzystanie albo z anatomicznych wkładek o dużej chłonności, albo też, szczególnie w przypadku uprawiania sportu, pieluch anatomicznych bądź chłonnych majtek.

INKONTYNENCJA W PODRÓŻY

Perspektywa konieczności ruszenia w drogę bywa szczególnie nieprzyjemna dla osób nietrzymających moczu. Podróżowanie nie musi jednak wiązać się ze stresem, jeśli zawczasu zadba się o kilka spraw:
• jadąc pociągiem bądź lecąc samolotem, dobrze jest wybierać miejsca blisko toalety,
• o ile zabiera się w podróż kilka sztuk bagażu, odpowiedni zapas wkładek anatomicznych lub majtek chłonnych warto mieć przy sobie, w bagażu podręcznym,
• generalnie należy zaopatrzyć się w wystarczającą ilość środków higienicznych (na miejscu, np. w obcym kraju „ulubione” wkładki mogą nie być dostępne),
• o ile w domu korzysta się z podkładów na łóżko, trzeba zabrać je ze sobą także w podróż,
• nie wolno zapomnieć o lekach na inkontynencję (o ile oczywiście takowe się przyjmuje).

Inkontynencja ciężka i bardzo ciężka

Dotyczy zwykle osób z otępieniami o różnym podłożu (demencja starcza, choroba Alzheimera itp.) i w jej przebiegu znaczne nietrzymanie moczu wiąże się często z nietrzymaniem kału. Ze względu na współwystępowanie innych objawów i częściową bądź całkowitą niesamodzielność osoba doświadczająca tak zaawansowanej inkontynencji wymaga pomocy innych. Opiekunom seniorów unieruchomionych zaleca się stosowanie u podopiecznych pieluchomajtek zabezpieczanych obustronnymi przylepcami. Odpowiednio częsta ich wymiana i właściwa pielęgnacja skóry podopiecznego pozwalają zachować higienę oraz zapobiec zakażeniom dróg moczowych (szczególnie powszechnych u pacjentów unieruchomionych).

Leczenie nietrzymania moczu

Rozpoznanie medycznego podłoża inkontynencji leży w kompetencjach lekarza, zwykle ginekologa bądź urologa. By zdefiniować problem, trzeba wykonać szereg badań (m.in. badanie ogólne i posiew moczu, określenie stężenia kreatyniny i mocznika we krwi, USG pęcherza itp.). Wybór rodzaju leczenia wynika bezpośrednio ze stwierdzonej przyczyny problemu. W terapii zachowawczej stosuje się metody behawioralne, takie jak ćwiczenia mięśni pęcherza moczowego, czy planowane oddawanie moczu co 2–4 godziny, modyfikację diety (ograniczenie ilości przyjmowanego alkoholu i kofeiny), aktywność fizyczną i zrzucenie nadmiernych kilogramów, fizykoterapię (elektrostymulacja, ćwiczenie mięśni dna miednicy) oraz farmakoterapię (leki antycholinergiczne, hormonalna terapia zastępcza).

Justyna Wydra
Artykuł pochodzi z marcowego wydania magazynu „Strefa Zdrowia dla Każdego”