Jak przetrwać upały?

19 lipca 2017

Optymalna dla człowieka temperatura otoczenia to 20–24˚C. W Polsce od lat w miesiącach letnich notuje się znacznie wyższe wartości. Upały stanowią zagrożenie zwłaszcza dla osób starszych, ponieważ mogą prowadzić m.in. do przegrzania, odwodnienia czy udaru cieplnego. O czym w gorące dni powinni pamiętać seniorzy?

W okresie od czerwca do września śmiertelność wśród osób powyżej 70. roku życia jest nawet dwa razy wyższa w porównaniu do chłodniejszych miesięcy. Już przy temperaturze powietrza wynoszącej 25˚C organizm całą energię zużywa na utrzymanie prawidłowej temperatury ciała poprzez dostarczanie do skóry większej ilości krwi. W takich warunkach dochodzi do wzrostu potliwości ciała, przyspieszenia oddechu i pracy serca, a także rozszerzenia naczyń krwionośnych. Zmiany te zapobiegają przegrzaniu organów wewnętrznych. Jednak wraz z wiekiem mechanizm ten działa coraz mniej sprawnie. Po 60. roku życia dochodzi do powolnego zaniku gruczołów potowych, co zakłóca termoregulację i naraża osobę starszą na wystąpienie udaru cieplnego. Jego główne objawy to: wysoka temperatura ciała, przyspieszone tętno, suchość skóry czy utrata przytomności. U osób starszych dochodzi do zredukowania ruchomości klatki piersiowej i zaniku pęcherzyków płucnych (w niektórych przypadkach pojawia się rozedma płuc). Częściej występują zadyszki, bóle i zawroty głowy oraz niebezpieczne skoki ciśnienia skutkujące omdleniami. Serce ulega osłabieniu – tłoczy dwa razy mniej krwi niż ma to miejsce u przeciętnego nastolatka. Bardzo istotne jest więc, aby zwłaszcza w okresie letnim bacznie obserwować swój organizm i w razie wystąpienia niepokojących objawów poprosić bliskich o pomoc.

Pamiętaj o nawodnieniu

Latem największym zagrożeniem dla seniorów jest odwodnienie, którego objawami są: złe samopoczucie, bóle i zawroty głowy, przyspieszona akcja serca, nudności i suchość skóry oraz ust. Większość osób starszych nie odczuwa pragnienia w takim samym stopniu jak ludzie młodzi, gdyż impulsy wysyłane z krwią do przedniej części podwzgórza (tzw. ośrodka pragnienia w mózgu) są wolniej przetwarzane przez osmoreceptory. Zanik odczuwania chęci napicia się nie oznacza jednak, że spada zapotrzebowanie na płyny. Dlatego tak ważne jest, aby uzupełniać je na bieżąco. Najlepiej pić często, małymi łykami, w sumie ok. 3 litrów dziennie (12 szklanek). Odpowiednia będzie niegazowana woda mineralna z dodatkiem odrobiny soku lub świeżej mięty i cytryny. Polecane są również domowe niesłodzone kompoty lub chłodna gorzka herbata. Należy unikać picia kawy, ponieważ działa moczopędnie i odwadnia, oraz alkoholu, który rozszerza naczynia krwionośne, potęguje przegrzanie i uczucie gorąca. Seniorzy nie powinni też schładzać napojów lodem, ponieważ ze względu na upał mają oni obniżoną odporność i wzrasta ryzyko wystąpienia infekcji, np. anginy.

Zmień dietę na lżejszą

Seniorzy zazwyczaj mają mniejszy apetyt niż osoby w średnim wieku, a w upalne dni tendencja ta może się dodatkowo wzmacniać. Warto jednak pamiętać, że nie zmienia się zapotrzebowanie organizmu na substancje odżywcze – zwłaszcza makro- i mikroelementy. Biorą one udział w regulowaniu przemiany materii i energii, dlatego szczególnie latem trzeba dbać o ich właściwy poziom w organizmie. Należy zrezygnować z dań smażonych i ciężkostrawnych, a zastąpić je chłodnikami, lekkimi zupami warzywnymi (bez tłustego mięsa i śmietany) czy surówkami. W gorące dni doskonale smakują chude drobiowe mięsa, cielęcina, ryby czy warzywa gotowane na parze lub grillowane. W okresie letnim warto sięgnąć po arbuzy, które w 92 proc. składają się z wody, ale także po inne świeże owoce sezonowe – jabłka, brzoskwinie, czereśnie, wiśnie, porzeczki, melony czy śliwki. Można serwować je w formie koktajli na bazie wody, jogurtu lub mleka. Ważne, aby do diety włączyć produkty zawierające dużą ilość błonnika, np. pieczywo pełnoziarniste, otręby zbożowe. Pozwolą one zapobiec zaparciom, które mogą być efektem niedostatecznego nawodnienia organizmu.

Unikaj słońca

Według statystyk podczas upałów pogotowie najczęściej wzywane jest do seniorów, którzy ulegają zasłabnięciu, np. nosząc ciężkie torby z zakupami w godzinach największego nasłonecznienia. Tymczasem najlepszą porą na wyjście z domu dla osoby starszej są godziny przedpołudniowe (do godz. 11) oraz wieczorne (po godz. 18). W gorące dni należy zakładać jasne bawełniane ubrania, które odbijają promienie słoneczne, pozwalają na skuteczną cyrkulację powietrza i wchłanianie potu, oraz nakrycie głowy chroniące przed bezpośrednim nagrzaniem. Warto zrezygnować ze środków transportu publicznego, bowiem panujący w nich tłok oraz brak dostępu świeżego powietrza sprzyja omdleniom. Jeśli korzystamy z samochodu, przed odjazdem należy go przewietrzyć. To ważne, ponieważ w stojącym na słońcu aucie temperatura może dochodzić nawet do 80˚C! Nie powinno się również przesadnie schładzać wnętrza pojazdu klimatyzacją (optymalna temperatura to 20–24˚C), ponieważ osłabiony upałem organizm jest bardziej podatny na infekcje. Jeśli wyjście z domu w bardzo gorące dni nie jest konieczne, lepiej w nim pozostać, pamiętając o zaciągnięciu zasłon i zamknięciu okien wychodzących na stronę południową. Można też uruchomić wentylator czy klimatyzator, nie należy jednak ustawiać nawiewu bezpośrednio na ciało.

Schładzaj organizm i nie przeciążaj się

W czasie upałów dobrze jest obniżać temperaturę ciała, np. biorąc chłodny, ale nie zimny prysznic, lub zanurzając dłonie i stopy w misce z wodą. Jeśli senior spędza czas poza domem, powinien co jakiś czas na kilka minut wejść do klimatyzowanego pomieszczenia (np. kawiarni czy sklepu), przetrzeć wilgotną chusteczką kark i skronie lub korzystać z rozstawianych w niektórych miastach kurtyn wodnych. W wyjątkowo upalne dni najlepiej zrezygnować z dodatkowej aktywności fizycznej (np. prac w ogrodzie) czy intensywnych treningów (np. jazdy na rowerze czy nordic walkingu).

Uważaj na farmaceutyki

Osobom starszym przyjmującym leki związane z ich chorobami i dolegliwościami zaleca się zapoznanie z dołączoną do farmaceutyku ulotką. Niektóre środki lecznicze wykluczają po ich zażyciu ekspozycję ciała na słońce, może to bowiem skutkować nieprzewidzianą reakcją organizmu (np. odczynami fototoksycznymi lub fotoalergicznymi). Poza tym w wyniku odwodnienia podczas upału dochodzi czasem do niebezpiecznego w skutkach podniesienia stężenia leku we krwi. Na takie sytuacje szczególnie narażeni są seniorzy z niewydolnością serca czy nadciśnieniem, bowiem zażywane przez nich leki działają jednocześnie moczopędnie. Ostrożność zaleca się również osobom przyjmującym chemioterapeutyki, tj. leki stosowane przy zakażeniach skóry, dróg moczowych lub oddechowych. W szczególny sposób są one narażone na ciężkie oparzenia słoneczne lub fotodermatozę, doprowadzające do ognisk zapalnych skóry lub jej nadmiernego złuszczania.

Marta Grabiec