Niebezpieczne związki

24 sierpnia 2017

Niepożądane działanie leków, w 40 proc. przypadków związane z nieodpowiednim łączeniem medykamentów, stanowi jedną z dziesięciu najczęstszych przyczyn zgonów. Problem jednoczesnego przyjmowania wielu farmaceutyków dotyczy głównie seniorów, dlatego ważne jest, aby wiedzieć, które połączenia są szczególnie groźne.

Interakcja to wpływ jednego leku na końcowy efekt działania równocześnie stosowanego drugiego medykamentu. Możliwe reakcje niepożądane to wzmocnienie lub osłabienie efektu leczniczego (działania toksycznego), skrócenie lub wydłużenie czasu działania, a także groźne dla życia objawy takie jak zaburzenia rytmu ser ca, przełom nadciśnieniowy, krwotoki, uszkodzenie wątroby, nerek i szpiku. Dochodzi do nich na skutek zmiany szybkości wchłaniania, transportu i zwiększenia lub zmniejszenia siły wiązania składników leczniczych z białkami krwi oraz tkankami człowieka.

Szkodliwy nadmiar

Badania Zakładu Geriatrii i Gerontologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu wykazały, że w Polsce starszy pacjent przyjmuje każdego dnia przynajmniej pięć różnych medykamentów. Prawie co dziesiąty stosuje ich dziesięć lub więcej. Przy jednoczesnym zażywaniu dwóch leków ryzyko niebezpiecznych interakcji wynosi 13 proc. Przy pięciu wskaźnik ten sięga już 58 proc., a powyżej sześciu – aż 82 proc. Najczęściej nieprawidłowe łączenie farmaceutyków daje objawy takie jak: otępienie, zaburzenia pamięci, zawroty i bóle głowy, problemy z poruszaniem się, wysypka, wy mioty, biegunka, odwodnienie, stan zapalny żołądka, krwawienie z przewodu pokarmowego, kaszel, hipo- i hiperglikemia, ostra niewydolność nerek, a także zaburzenia pracy serca, np. migotanie przedsionków i częstoskurcz nadkomorowy. Jak przekonują geriatrzy, w przypadku starszych pacjentów nie każda dolegliwość powinna być leczona i nie wszystkie objawy można wyeliminować za pomocą farmakoterapii. U seniorów powinno się stosować tylko niezbędne leki, optymalnie o dużym współczynniku terapeutycznym, w dawkach do branych dla konkretnego pacjenta. Środki obarczone szczególnie dużym ryzykiem działań niepożądanych (np. wpływające na ośrodkowy układ nerwowy) początkowo powinno się dozować w dawkach mniej szych niż u młodszych grup wiekowych, przez możliwie najkrótszy okres i pod nadzorem innych osób.

Nie lecz się sam!

Aż dwie trzecie przypadków niebezpiecznych interakcji leków dotyczy osób po 65. roku życia, które zazwyczaj chorują na wiele chorób i przyjmują jednocześnie środki np. przeciwbólowe, moczopędne, kardiologiczne oraz uspokajające. Seniorzy często samodzielnie modyfikują listę przyjmowanych farmaceutyków lub – po zostając pod opieką wielu specjalistów – nie informują o przepisanych przez innego lekarza środkach i ich dawkach. Zdarza się również, że lekarze nie biorą pod uwagę faktu, iż osoby starsze mają zmienioną reakcję na leki w porównaniu do młodszych grup wiekowych i przepisują im nieodpowiednie dla nich medykamenty. Dużym problemem w tej grupie wiekowej jest także stosowanie bez ograniczeń i konsultacji medycznej leków dostępnych bez recepty (OTC), suplementów diety oraz mocnych preparatów ziołowych, np. z dziurawca lub żeń-szenia. Środki te mogą hamować bądź nasilać działanie farmaceutyków np. nasercowych, antydepresyjnych, odwadniających czy przeciwzakrzepowych.

Pary nie do pary

Najczęściej interakcje leków dotyczą farmaceutyków psychotropowych, środków stosowanych w chorobach układu krążenia, leków obniżających ciśnienie tętnicze krwi, niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), środków nasennych oraz związanych z terapią cukrzycy typu II. Jednoczesne stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (dostępnych bez recepty) oraz tzw. inhibitorów konwertazy angiotestyny przeciwdziałających nadciśnieniu sprawia, że te drugie są nieskuteczne. Przyjmowanie dwóch rodzajów leków nasennych zwiększa ryzyko wystąpienia zawrotów głowy, zaburzeń równowagi i upadków. Terapia nadciśnienia oparta na dwóch farmaceutykach o zbliżonym składzie zazwyczaj skutkuje wystąpieniem nadmiernych spadków ciśnienia, niedotlenieniem mózgu i upadkami. Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych przy chorobie wrzodowej wzmaga ryzy ko krwawień z przewodu pokarmowego, a przy cukrzycy zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia nagłego spadku poziomu cukru we krwi, zawrotów głowy i upadków. Równoczesne przyjmowanie paracetamolu z niesteroidowym środkiem przeciwzapalnym, np. ibuprofenem lub kwasem acetylosalicylowym (aspiryną), zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek i nasila objawy ich nie wydolności, a także może wywołać wzrost ciśnienia tętniczego krwi, drgawki i bóle głowy. Łączenie NLPZ z lekami przeciwzakrzepowymi lub wykorzystywanymi w terapii m.in. astmy i reumatyzmu glikokortykosteroidami grozi krwotokiem. Taki sam efekt daje zażywanie rozrzedzającego krew dabigatranu z innym środkiem przeciwzakrzepowym – heparyną.

Tekst: Maria Polak
Artykuł pochodzi z październikowej „Strefy Zdrowia dla Każdego”