Układ pokarmowy – jak się zmienia z wiekiem

9 lutego 2018

Osoby starsze przeważnie skarżą się na problemy z układem pokarmowym, takie jak zaparcia czy kłopoty z trawieniem. Ich przyczyną najczęściej nie jest związane z wiekiem upośledzenie funkcjonowania narządów, a współwystępowanie innych chorób. Jakie objawy są naturalne, a kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Układ pokarmowy, nazywany również trawiennym, to zespół narządów, których zadaniem jest przyjmowanie, rozdrabnianie, trawienie oraz wchłanianie do krwi substancji pokarmowych. Upośledzenie funkcji składających się na niego narządów może prowadzić do problemów z wypróżnieniem, gorszego metabolizmu, a także w niektórych przypadkach do niedożywienia. Jak jego działanie zmienia się w jesieni życia?

Jama ustna

Problem ze wstępnym rozdrabnianiem oraz żuciem pokarmów może być u osób starszych związany z występowaniem braków w uzębieniu oraz zmniejszeniem aktywności mięśni żuchwy. Pogorszenie apetytu może być z kolei następstwem osłabienia smaku wywołanym zanikiem brodawek językowych. Niemal 50 proc. seniorów skarży się na suchość w jamie ustnej, tj. obniżenie produkcji śliny, która niezbędna jest we wstępnym trawieniu. W badaniach naukowych udowodniono jednak, że w większości przypadków przyczyną nie jest starzenie się organizmu, a współwystępowanie innych chorób. Ponieważ w okresie dojrzałości wydzielanie śliny u zdrowego człowieka zmniejsza się jedynie nieznacznie, tego typu problem powinien być skonsultowany z lekarzem.

Przełyk

Jedną z najczęstszych zmian w przewodzie pokarmowym u seniorów jest występowanie tzw. przełyku starczego. Jego objawami są zaburzenia motoryki przełyku takie jak problemy z przełykaniem. Dawniej uważano, że niedogodności te wiążą się głównie z wynikającymi z wieku zmianami w mięśniówce. Współczesne badania wykazały jednak, że są one przeważnie efektem zaburzeń układu nerwowego, cukrzycy lub chorób krtani. Przy kłopotach z połykaniem konieczna jest więc pogłębiona diagnostyka oraz – po ustaleniu z lekarzem – zmiana konsystencji pokarmów.

PAMIĘTAJ!
Niektóre ze stosowanych przez seniorów leków mogą negatywnie wpływać na apetyt, a ich przyjmowanie podczas posiłków powoduje zaburzenia wchłaniania zarówno substancji czynnych lekarstwa, jak i składników odżywczych z pożywienia.

Żołądek

Aż u 70 proc. osób powyżej 80. roku życia występuje zmniejszenie kwaśności soku żołądkowego (bezkwaśność żołądkowa) wynikające z występowania zmian w błonie śluzowej. Problem ten przeważnie jest następstwem przewlekłego stanu zapalnego żołądka wywołanego przez bakterie Helicobacter pyroli lub długotrwałego nadużywania leków na wrzody żołądka i dwunastnicy. Stan ten prowadzi do gorszego trawienia pokarmów oraz związanych z tym groźnych niedoborów pokarmowych oraz niedokrwistości. Istotne jest więc, aby osoba starsza z bezkwaśnością żołądkową zwracała pilną uwagę na jakość oraz częstotliwość posiłków i była pod opieką lekarza.

UWAGA!
Ostre lub długotrwałe dolegliwości ze strony układu pokarmowego, przebiegające z bólem, dyskomfortem, zmianą rytmów wypróżnień czy utratą łaknienia, powinny być skonsultowane z lekarzem.

Wątroba

Narządem, który w widoczny sposób reaguje na proces starzenia się ciała, jest z pewnością wątroba. W wieku dojrzałym zmniejszeniu ulegają jej masa (nawet o 30 proc.), a także przepływ krwi w tym organie (o 30- 35 proc.). W efekcie dochodzi do pogorszenia zdolności jej samoregeneracji oraz spowolnienia metabolizmu organizmu, w tym gorszego wchłaniania leków i syntezy białek. U osób starszych często występuje również kamica żółciowa, która może być przyczyną stanu zapalnego woreczka żółciowego oraz żółtaczki mechanicznej.

Trzustka

Pełniąca istotną funkcję w procesie trawienia trzustka również zmienia się z wiekiem. Wśród najczęstszych zmian starczych w jej obrębie wymienia się zwłóknienie narządu oraz występowanie nieregularności przewodów trzustkowych. Prowadzi to do zmniejszenia produkcji enzymów trawiennych, a także możliwości wystąpienia u seniorów cukrzycy typu 2. Osoby starsze są również najliczniejszą grupą chorych, u których występują stany zapalne oraz nowotwory tego narządu.

Jelita

Problemem, na który często skarżą się seniorzy, są także zaparcia, czyli zwolnienie perystaltyki układu pokarmowego. Co ciekawe, analizy medyczne po – twierdziły tego typu zaburzenia jedynie u osób starszych, które były nieaktywne lub stosowały nieurozmaiconą dietę (ubogą w owoce i warzywa stanowiące źródło błonnika). Za przyczynę zaparć u seniorów uznaje się zatem nie starzenie się organizmu, a brak ruchu i niewłaściwe żywienie oraz – w niektórych przypadkach – występowanie innych chorób.

Małgorzata Milian-Lewicka
Artykuł pochodzi z lutowego wydania magazynu „Strefa Zdrowia dla Każdego”