Walka z objawami

11 kwietnia 2017

Tylko w przypadku 5–10 proc. pacjentów za wywołanie choroby Parkinsona odpowiada czynnik genetyczny. Inne jej przyczyny nadal nie są znane. Co warto wiedzieć o tym schorzeniu? Jak sobie radzić z jego symptomami?

Choroba Parkinsona – podobnie jak choroba Alzheimera czy stwardnienie rozsiane – należy do grupy neurodegeneracyjnych schorzeń ośrodkowego układu nerwowego. Polega na uszkodzeniu komórek nerwowych istoty czarnej produkujących dopaminę, czyli ważny przekaźnik odpowiedzialny za napęd ruchowy, koordynację i napięcie mięśni zależne od naszej woli. Wyróżnia się pięć stadiów choroby (od objawów jednostronnych po unieruchomienie w łóżku lub na wózku inwalidzkim) i szacuje się, że każde z nich może trwać od roku do czterech lat.

Kto choruje najczęściej?

W Polsce problem ten dotyczy ok. 60–80 tys. osób, przy czym większość stanowią mężczyźni. Choroba ujawnia się zazwyczaj między 50. a 60. rokiem życia, chociaż pierwsze jej symptomy można zaobserwować niekiedy już przed 40. urodzinami. Rozpoznanie schorzenia na podstawie badania klinicznego i oceny objawów leży w kompetencjach lekarza neurologa lub specjalisty od schorzeń układu pozapiramidowego (podkorowego). Przed postawieniem diagnozy zazwyczaj wykonuje się także dodatkowe badania obrazowe: tomografię komputerową (PET albo SPECT) lub rezonans magnetyczny. Konieczna jest również dłuższa obserwacja pacjenta, w tym monitorowanie reakcji organizmu na zaproponowane leczenie (np. podanie lewodopy).

Niepokojące symptomy

Oznaką choroby Parkinsona jest przede wszystkim spowolnienie ruchowe, a tak- że przynajmniej jeden z pozostałych objawów takich jak drżenie kończyn, sztywność mięśniowa, zaburzenia stabilności postawy (pochylenie do przodu, zgarbienie). W pierwszym stadium chory odczuwa najczęściej zmęczenie, osłabienie, spowolnienie ruchów czy pewną niezgrabność. Mogą pojawić się także zaparcia, zaburzenia węchowe, a nawet stany depresyjne. Z czasem symptomów jest coraz więcej, np. łojotok, ślinotok, mniej wyrazista mimika twarzy (hipomimia) bądź pisanie coraz mniejszymi literami (mikrografia), i mają tendencję do nasilania się.

Jak wygląda terapia?

Leczenie choroby Parkinsona głównie polega na łagodzeniu objawów i nie prowadzi do całkowitego odzyskania zdrowia. W początkowym stadium możliwe jest jednak wygaszenie symptomów do tego stopnia, że są one nieuciążliwe w codziennym życiu. Początkowo stosuje się monoterapię, czyli kurację jednym lekiem. Jej celem jest uzupełnienie niedoboru dopaminy przez podanie lewodopy (L-DOPA), tj. substancji, z której w mózgu tworzy się ten neuroprzekaźnik. Lekarz może też zdecydować o podaniu agonistów receptora dopaminergicznego o przedłużonym uwalnianiu, które naśladują działanie dopaminy, a tym samym pobudzają do działania receptory dopaminowe w mózgu. W przypadku bardziej zaawansowanych objawów choroby wprowadza się do kuracji blokery enzymu rozkładającego dopaminę (COMT) oraz amantadynę, czyli lek antywirusowy, który łagodzi symptomy zaburzeń ruchowych towarzyszących chorobie Parkinsona. Zaliczyć do nich można dyskinezy, czyli nieskoordynowane i niezależne od woli ruchy kończyn lub całego ciała, ich wyginanie i prężenie oraz fluktuacje, tj. występowanie na przemian stanu ON (zadowalającego funkcjonowania ruchowego) i OFF (utrudnionego poruszania się) wynikających ze skrócenia czasu działania leków.

Dodatkowa pomoc

Komfort pacjenta można poprawić również za pomocą środków niefarmakologicznych. Jednym z objawów schorzenia jest tzw. przymrożenie (freezing), czyli trudność w wykonaniu pierwszego kroku. W tym przypadku zaleca się podnoszenie nóg wysoko podczas chodzenia. Z kolei przy zaburzeniach postawy pomocna będzie rehabilitacja, a w uzasadnionych przypadkach korzystanie z balkonika, laski lub kijów do nordic walkingu. Postępująca sztywność oraz spowolnienie działania mięśni twarzy i gardła skutkują zaburzeniami połykania. Można je łagodzić, przyjmując małe porcje posiłków, najlepiej o konsystencji musu, po jednej łyżeczce, i pochylając do dołu głowę podczas łykania. Jeśli zaburzenia łykania wywołują także ślinotok, pomóc może ssanie landrynek, które wymuszą odruch połykania. W przypadku zaparć konieczne jest wprowadzenie diety bogatobłonnikowej (dużo warzyw, owoców, ciemne wieloziarniste pieczywo, otręby), zwiększenie ilości przyjmowanych płynów oraz aktywność fizyczna. Osobom z chorobą Parkinsona zaleca się wykonywanie ćwiczeń oporowych (z hantlami czy taśmami), rozciągających (np. tai chi, joga) czy trenujących równowagę (np. nordic walking). Odpowiednio dostosowany rodzaj aktywności poprawia siłę mięśniową, zmniejsza częstość upadków, minimalizuje spowolnienie ruchowe i pozytywnie wpływa na jakość życia chorych. Efektem ubocznym przyjmowania leków jest obniżenie ciśnienia tętniczego krwi. Z tego względu pacjenci powinni pamiętać o nawadnianiu organizmu, dosalaniu posiłków, regularnym ruchu, stosowaniu rajstop uciskowych (przeciwżylakowych), a także układaniu głowy na wysokiej poduszce podczas odpoczynku i spania.

Ewa Popielarz