Zaćma – różne postaci katarakty

7 września 2012

Powszechnie uważana za przypadłość osób w podeszłym wieku, zaćma występuje coraz częściej, bo już u 40- i 50-latków. Może mieć charakter wrodzony lub być efektem urazów czy innych schorzeń. To jedna z najczęstszych chorób oczu, główna przyczyna ślepoty. Choć bielmo na oku jest popularnym elementem budzących grozę filmowych charakteryzacji, możliwości współczesnej medycyny sprawiły, że zaćma przestała przerażać.

Soczewka zdrowego oka jest elastyczna i przezroczysta. Przepuszcza światło odbite od widzianych przedmiotów i kieruje je na siatkówkę, a stąd w postaci impulsów nerwowych do mózgu. Jeśli promienie świetlne bez przeszkód docierają do siatkówki – widzimy wyraźnie. Gdy wskutek różnych czynników soczewka przestaje przepuszczać światło – świat rysuje się nam jakby oglądany przez zabrudzoną szybę. Tak właśnie widzą osoby w początkowym etapie zaćmy. W późniejszym stadium choroby dochodzi do utraty wzroku.

Przyczyny

Zaćma, zwana kataraktą, najczęściej postępuje z wiekiem, ale może mieć też inne źródło. W literaturze wyróżnia się rodzaje zaćmy w zależności od jej etiologii (pochodzenia):

Zaćma wrodzona – według danych statystycznych dwoje na 10 000 dzieci przychodzi na świat z całkowitym lub częściowym zaćmieniem soczewki oka. Prawdopodobnie jest to wynik wad genetycznych, zażywanych przez ciężarną leków lub przebytych w czasie ciąży infekcji. Przypadłość usuwa się chirurgicznie.

Zaćma nabyta – pojawia się najczęściej po 50. roku życia. Według statystyk u 90% osób po 75. roku życia następuje zmętnienie soczewki, czyli tzw. zaćma starcza. Zaćma występuje również w przypadku długotrwałego oddziaływania niekorzystnych czynników (jak promieniowanie rentgenowskie czy ultrafioletowe), nagłego urazu gałki ocznej, w następstwie choroby (np. cukrzycy, tężyczki) lub stosowania leków sterydowych.

Czynniki zwiększające możliwość wystąpienia zaćmy:

  • podeszły wiek;
  • długotrwałe opalanie, także w solarium, przebywanie w silnie nasłonecznionych miejscach;
  • nieprawidłowa dieta, powodująca niedobór witamin i wapnia;
  • dym papierosowy;
  • zanieczyszczenie środowiska;
  • stosowanie leków sterydowych;
  • stres.

Objawy

W początkowym stadium zaćmy większość chorych nie odczuwa żadnych dolegliwości, szczególnie gdy obejmuje ona tylko jedno oko. Dopiero częściowa lub całkowita utrata wzroku zmusza ich do konsultacji ze specjalistą. Jednak już stopniowe pogarszanie się wzroku (widzenie „przez mgłę”), niewyraźny, czasami podwójny obraz, szybkie męczenie się oczu powinny budzić niepokój.

Leczenie

Nie wynaleziono dotąd farmakologicznej metody usunięcia zaćmy. Nie pomogą również metody naturalne.

Zaćmę usuwa się wyłącznie chirurgicznie, przy zastosowaniu miejscowego znieczulenia. Trwający ok. 20 minut zabieg fakoemulsyfikacji polega na wykonaniu niewielkiego nacięcia w torebce soczewki, usunięciu zmętniałych mas (współcześnie najczęściej rozbija się je za pomocą ultradźwięków) i zastąpieniu chorej soczewki implantem. Pacjent nie wymaga hospitalizacji, a jedynie kontrolnej wizyty.

Rewolucją w okulistyce jest natomiast laserowe usuwanie zaćmy. Laser jest narzędziem niezwykle precyzyjnym, działa szybko (krócej niż minutę) i niweluje ryzyko uszkodzeń wewnątrz gałki ocznej występującej czasem przy tradycyjnej metodzie likwidowania katarakty. Niemal od razu po zabiegu pacjent może normalnie funkcjonować.

Profilaktyka

Nie istnieje skuteczny sposób zapobiegania powstawaniu zaćmy. W literaturze wymienia się jednak pewne czynniki, które wpływają na częstotliwość jej występowania. Przede wszystkim należy stosować dobrane w konsultacji z lekarzem okulistą okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV. W przypadku pracy w trudnych warunkach niezbędne są okulary ochronne lub gogle.

Dobroczynne działanie dla oczu ma również dieta. Powinna być bogata w owoce i warzywa, które dostarczają organizmowi wapnia, niezbędnych witamin i niwelują działanie wolnych rodników. Nie może w niej zabraknąć marchwi, jagód, cytrusów, zielonych warzyw liściastych, roślin strączkowych, orzechów, zdrowych olejów czy pełnoziarnistego pieczywa.

Niezależnie od rodzaju schorzenia trzeba pamiętać, że zaćma jest uleczalna, natomiast spowodowana przez nią utrata wzroku może okazać się nieodwracalna. Wcześnie zdiagnozowana i usunięta zaćma nie wraca. Pacjent zyskuje nie tylko doskonały wzrok, ale przede wszystkim możliwość normalnego funkcjonowania w codziennym życiu.