Choroba Hashimoto

29 czerwca 2016

Przyczyny autoimmunologicznego schorzenia zapalnego tarczycy nie zostały dotąd w pełni wyjaśnione. Choroba ta, chociaż dotyka osób obu płci niezależnie od wieku, częściej diagnozowana jest u kobiet między 30. a 50. rokiem życia. Co należy wiedzieć o tej przypadłości? 

Tarczyca jest fizjologicznie występującym gruczołem o masie około 40 g, składającym się z dwóch płatów połączonych węziną. Umiejscowiona jest na przedniej powierzchni tchawicy na wysokości szyi. Produkowany przez nią hormon tyreotropina (TSH) bierze udział w regulacji wydzielania trójjodotyroniny (T3), tyroksyny (T4) i kalcytoniny, które wpływają na funkcjonowanie całego organizmu. Zmiany stężenia TSH w surowicy są najczulszym wskaźnikiem pierwotnych zaburzeń czynności tarczycy. Parametr ten wzrasta w warunkach niedoboru hormonów (niedoczynność tarczycy), a obniża się w sytuacji ich nadmiaru (nadczynność tarczycy). Hashimoto, czyli choroba autoimmunologiczna związana z zaburzeniami układu odpornościowego, w której przebiegu odnotowuje się przewlekłe limfocytowe zapalenie tarczycy, najczęściej jest przyczyną niedoczynności tego gruczołu (bardzo rzadko jego nadczynności).

Symptomy

We wczesnej fazie choroby pacjenci z chorobą Hashimoto przez wiele miesięcy nie wykazują żadnych objawów klinicznych. W bardziej zaawansowanym stadium obserwuje się u nich zmiany w zakresie wielkości tarczycy – gruczoł ulega zmniejszeniu bądź powiększeniu, lub symptomy wynikające z niedoczynności (rzadziej nadczynności) tarczycy. Niedoczynności tarczycy towarzyszą: nagłe przybieranie na wadze, zaparcia, zatrzymywanie wody w tkankach (obrzęki), nadmierna potliwość. Krwawienia miesięczne chorych kobiet stają się bardzo obfite i nieregularne, może pojawić się niepłodność. Natomiast chorzy z nadczynnością tego gruczołu odczuwają chłód (temperatura ciała może być niższa niż 36ºC), zmęczenie, bóle mięśni, spowolnienie fizyczne i psychiczne. Często występują także: stan obniżonego nastroju, jawna depresja, zaburzenia koncentracji, nerwowość, rozdrażnienie, bezsenność oraz tachykardia. Mogą pojawić się obrzęki – zwłaszcza twarzy, a szczególnie powiek (obrzęk śluzakowaty). Wypadają włosy, a skóra na kolanach, łokciach i rękach jest sucha i szorstka z ciemnymi przebarwieniami.

Kogo dotyczy problem?

Częstotliwość występowania choroby Hashimoto zwiększa się wraz z wiekiem – zwłaszcza u osób po 60. roku życia. Schorzenie ujawnia się także u ludzi młodych i dzieci – w tych grupach wiekowych stan zapalny tarczycy może powodować trudności w nauce, spowolnienie wzrostu oraz przyspieszenie dojrzewania płciowego. Główną przyczyną zapadalności na Hashimoto są predyspozycje genetyczne. Bardziej narażone są osoby, u których w rodzinie występowały zaburzenia w pracy tarczycy. Ponieważ prawie wszystkie choroby gruczołów wydzielania wewnętrznego doprowadzają do dolegliwości ze strony układu kostno-stawowego, Hashimoto często współistnieje ze schorzeniami endokrynologicznymi, którym towarzyszą objawy natury reumatologicznej. Najczęściej są to: cukrzyca typu 1, reumatoidalne zapalenie stawów czy niedoczynność kory nadnerczy. Czynnikami wyzwalającymi chorobę mogą być również: przewlekły stres, przemęczenie, problemy psychiczne. Ryzyko rozwinięcia się schorzenia rośnie w przypadku palaczy, nikotyna zwiększa bowiem ryzyko i przyspiesza rozwój niedoczynności tarczycy.

Rozpoznanie

W przypadku wystąpienia objawów świadczących o niedoczynności tarczycy należy się zgłosić do lekarza rodzinnego. Po przeprowadzeniu wywiadu i badania fizykalnego internista zdecyduje o konieczności oznaczenia stężenia hormonu sterującego pracą tarczycy (TSH) lub o skierowaniu pacjenta na dalszą diagnostykę do endokrynologa. Często choroba Hashimoto sygnalizowana jest przez ginekologa, do którego zgłaszają się kobiety mające problemy z nieregularną czy obfitą miesiączką albo z zajściem w ciążę. U osób, u których w rodzinie stwierdzono przypadek Hashimoto bądź innych schorzeń autoimmunologicznych, należy okresowo oznaczać poziom TSH. W sytuacji gdy pacjent ma podwyższone stężenie tego hormonu przy prawidłowym lub obniżonym stężeniu hormonów tarczycy T4 i T3, nie przechodził operacji tarczycy, nie zażywa leków mogących wywołać niedoczynność i nie był leczony jodem radioaktywnym, istnieje prawdopodobieństwo, że niedoczynność jest spowodowana chorobą Hashimoto. W celu potwierdzenia diagnozy powinno się wykonać badanie na obecność przeciwciał tarczycowych – o chorobie świadczy podwyższony poziom wskaźników ATPO i ATG. Badanie ultrasonograficzne gruczołu pozwoli dokładnie ocenić jego rozmiary, zmiany w strukturze, wykryć obecność pozapalnych zrostów czy guzków. W przypadku nieprawidłowości tego typu zazwyczaj wykonuje się biopsję cienkoigłową, żeby ustalić, jaki jest ich charakter. Ponieważ Hashimoto jest przewlekłą chorobą ogólnoustrojową, w procesie diagnostycznym należy wziąć pod uwagę wszystkie zaobserwowane objawy.

Leczenie

Wielu pacjentów z chorobą Hashimoto nie wymaga leczenia, jeżeli tarczyca ma niewielkie rozmiary, a wartości TSH oraz fT4 (wolne hormony tarczycowe) są prawidłowe. Zalecane jest wówczas monitorowanie chorego i stała kontrola endokrynologa, ponieważ choroba przez wiele lat może pozostać w stanie stabilnym. Leczenie farmakologiczne wskazane jest w przypadku jawnej klinicznie niedoczynności tarczycy z podwyższonym poziomem TSH i obniżonym fT4. Pacjenci w takim przypadku powinni uzupełniać niedobory hormonów tarczycy poprzez stałą podaż tyroksyny. Lekarz ustala dawkę leku w proporcji do ciężaru ciała, uwzględniając także indywidualną reakcję pacjenta na preparat. Bardzo ważne jest, by nie przerywać terapii. Wielu chorych przestaje przyjmować leki, gdy stwierdzają, że poziom TSH wrócił do normy. Trzeba jednak pamiętać, że stężenie tego hormonu utrzymuje się na właściwym poziomie tylko dzięki stałemu przyjmowaniu farmaceutyków. Z chwilą przerwania kuracji ponownie ulega on podwyższeniu. Nieleczona niedoczynność tarczycy u dzieci może być przyczyną zaburzeń rozwoju lub wystąpienia niedorozwoju umysłowego. Niezwykle ważne jest więc, aby kobietom w ciąży, małym dzieciom oraz nastolatkom z niedoczynnością tarczycy podawać stosunkowo większe dawki tyroksyny niż pozostałym chorym. Wyniki leczenia zwykle są dobrze rokujące, wymagają jednak kontroli lekarza.

Tekst: Sylwia Kowalska
Artykuł pochodzi z czerwcowego wydania magazynu „Strefa Zdrowia dla Każdego”