Cytologia – 5 FAKTÓW

31 stycznia 2018

Gdyby wymienić specjalizację lekarską, której Polacy boją się najbardziej, pewnie wiele głosów padłoby za dentystą. Tymczasem Polki jeszcze rzadziej niż na fotelach stomatologicznych pojawiają się u ginekologa

Aż 14 proc. Polek nie odwiedzi gabinetu ginekologicznego ani razu w swoim życiu, a tylko 20 proc. umawia się na wizyty regularnie. Tymczasem nasz kraj wciąż plasuje się na wysokim miejscu według wskaźników zachorowań i umieralności na raka szyjki macicy. Poprawić te statystyki może regularne wykonywanie badań cytologicznych.

1. Cytologia a rak szyjki macicy

Co ma wspólnego cytologia z rakiem szyjki macicy? Badanie to nie może co prawda zapobiec tej chorobie, ale regularne badania potrafią wykryć zmiany nowotworowe we wczesnym stadium, co daje duże szanse całkowitego wyleczenia. Potwierdzają to statystyki prowadzone w krajach, które już dawno wprowadziły u siebie przesiewowe badania cytologiczne. Przykładowo w Wielkiej Brytanii pomiędzy rokiem 1989 a 2008 liczba kobiet regularnie robiących cytologię wzrosła z 10 do 78 proc., a współczynnik umieralności na raka szyjki macicy zmalał w tym czasie trzykrotnie! Nowotwór szyjki macicy jest jedynym, wobec którego można zastosować pewną formę profilaktyki pierwotnej w postaci szczepionki przeciw wirusowi HPV typu 16 i 18. Nie jest to jednak ochrona całkowicie skuteczna, ponieważ chorobę mogą wywołać także inne typy wirusa, dlatego nawet zaszczepiona kobieta powinna regularnie wykonywać badania cytologiczne. Warto podkreślić, że szczepić należy także chłopców, gdyż są oni niekiedy nosicielami wirusa HPV i mogą w dorosłym życiu zarazić nim swoje partnerki seksualne. Szczepienie daje największą skuteczność, jeśli jest wykonane w młodym wieku.

2. Cytologia a aktywność seksualna

Raka szyjki macicy wywołują wirusy brodawczaka ludzkiego (HPV), który uaktywnia się raz bądź kilka razy w życiu w organizmie niemal każdej osoby prowadzącej aktywne życie seksualne. Dobra wiadomość jest taka, że w większości przypadków nasz układ odpornościowy potrafi samoistnie zwalczyć infekcję i nowotwór się nie rozwija. Wirus HPV jest przenoszony drogą płciową, co mogłoby oznaczać, że kobiety, które żyją w monogamicznych związkach albo w danym okresie nie współżyją w ogóle, nie muszą wykonywać badań cytologicznych. Nic bardziej mylnego. 85 proc. wszystkich infekcji dotyczy kobiet w wieku 35–60 lat, które bądź mają stałego partnera, bądź od wielu lat nie prowadziły życia seksualnego. Szczególnie w okresie okołomenopauzalnym, gdy sprawność układu odpornościowego obniża się, rośnie ryzyko rozwinięcia się infekcji.

3. Cytologia a wiek badanych

Badania cytologiczne refundowane przez NFZ dostępne są w Polsce dla kobiet w wieku 25–59 lat. Nie oznacza to jednak, że jedynie w tym okresie należy wykonywać badania przesiewowe. Pierwszą cytologię powinno się wykonać maksymalnie do trzech lat po rozpoczęciu współżycia. O wiele trudniej jest określić górną granicę wieku dla badań cytologicznych. Nawet kobietom po menopauzie zaleca się regularne zgłaszanie się na badania. Po uprzedniej konsultacji z lekarzem ginekologiem z powtarzania cytologii mogą zrezygnować ewentualnie osoby po 65.–70. roku życia. Konieczne jest jednak, by trzy ostatnie badania wykonane w ciągu dziesięciu poprzedzających taką decyzję lat nie wykazały żadnych nieprawidłowości.

4. Cytologia – częstość badań

Od momentu rozpoczęcia współżycia, niezależnie od dalszej aktywności seksualnej, badanie cytologiczne powinno być wykonywane raz na rok. Niekiedy można wydłużyć odstępy między cytologiami do trzech lat. Taką decyzję można podjąć jedynie po konsultacji z ginekologiem i wtedy, gdy ostatni wynik badania był prawidłowy, a kobieta nie jest obciążona czynnikami ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy.

5. Cytologia – przygotowanie do badania i jego przebieg

Badanie cytologiczne jest bezbolesne i trwa zaledwie kilka minut. Aby się do niego dobrze przygotować, należy pamiętać o kilku zasadach. Na cztery dni przed badaniem nie zaleca się stosowania żadnych leków ani preparatów dopochwowych, jak tampony czy zabiegi irygacji. Dobę lub dwie przed badaniem należy wstrzymać się od współżycia, a w dniu poprzedzającym pobranie próbki nie poddawać się badaniu ginekologicznemu, przezpochwowemu badaniu USG ani pobieraniu wymazu z szyjki macicy. Idealny moment na wykonanie cytologii to czas od drugiej doby po menstruacji do czterech dni przed kolejną miesiączką, choć zaleca się, by badaniu poddać się w pierwszej połowie cyklu. W trakcie badania lekarz za pomocą specjalnej szczoteczki pobiera wymaz z dwóch miejsc na szyjce macicy. Próbka oceniana jest przez doświadczonego cytologa lub histopatologa, a na wynik trzeba poczekać od 3–4 dni do nawet 2–3 tygodni. Rezultat badań należy zawsze skonsultować z lekarzem, który zaleci dalsze postępowanie i wskaże kolejny termin cytologii. Badanie cytologiczne można wykonać niemal w każdej poradni ginekologiczno-położniczej, działającej zarówno w ramach NFZ, jak i prywatnie. Do wykonania badania nie jest potrzebne skierowanie. Wykaz placówek, w których cytologię można zrobić bezpłatnie w ramach programu profilaktycznego, dostępny jest na stronach wojewódzkich oddziałów NFZ oraz wojewódzkich ośrodków koordynujących ten program.

Ewa Popielarz
Artykuł pochodzi ze styczniowego wydania magazynu „Strefa Zdrowia dla Każdego”