Czas tylko dla siebie?

27 czerwca 2016

Według danych Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS), co drugi Polak narzeka na brak czasu na relaks i odpoczynek, kontakty z rodziną i przyjaciółmi oraz wycieczki i podróżowanie. Aż połowa z nas ma do dyspozycji zaledwie 20 godzin czasu wolnego tygodniowo.

Wedle definicji, czas wolny to zasób, którym każdy może gospodarować według własnego uznania – to czas bez obowiązków zawodowych i domowych, który powinien sprzyjać regeneracji sił fizycznych oraz przywróceniu psychicznej równowagi. Nie wiąże się z zaspokajaniem podstawowych, biologicznych potrzeb organizmu, a zatem nie wlicza się do niego czasu przeznaczonego na sen, spożywanie posiłków czy higienę osobistą. Aktywności podejmowane w czasie wolnym nie powinny być podporządkowane celom zarobkowym. Pełnią one bowiem tzw. funkcję autoteliczną, co oznacza, że są wykonywane wyłącznie dla przyjemności, satysfakcji i osobistego rozwoju.

Na tysiąc sposobów

Jak w praktyce wygląda dysponowanie czasem wolnym przez Polaków? Co drugi ankietowany spędza czas przed telewizorem, co trzeci angażuje się w życie rodzinne, a co czwarty chodzi na spacery. Zdecydowanie mniej popularne są takie aktywności, jak wyjścia do kina czy teatru, artystyczne amatorstwo (np. fotografia, malarstwo, taniec) oraz sport. Czynnikiem, który w znaczącym stopniu ogranicza korzystanie z dostępnej oferty kulturalnej i sportowej jest domowy budżet. Stosunkowo rzadko czas wolny przeznaczany jest także na samokształcenie (w dziedzinie niezwiązanej z wykonywaną pracą zarobkową), hobby czy kolekcjonerstwo.

Zbawienny wpływ

Choć relaks i odpoczynek kojarzą się przede wszystkim z rozładowaniem napięcia psychicznego, ma również nieoceniony wpływ na zdrowie fizyczne. Długotrwały stres prowadzi do wzrostu wydzielania hormonu zwanego kortyzolem, który z jednej strony mobilizuje organizm do walki, z drugiej jednak wpływa negatywnie na pracę układu immunologicznego. W efekcie osoby zestresowane są bardziej podatne na infekcje bakteryjne i wirusowe. Co więcej, częściej cierpią z powodu chorób psychosomatycznych – wrzodów żołądka czy nadciśnienia tętniczego. Tymczasem systematyczny relaks zmniejsza częstotliwość bicia serca, reguluje oddech, obniża napięcie mięśniowe odpowiedzialne za dolegliwości bólowe, gwarantuje zdrowy, głęboki sen.

Siła spokoju

Czas wolny jest potrzebny również do tego, by odzyskać zachwianą, emocjonalną i społeczną równowagę. Daje okazję do zaspokojenia zaniedbywanych zazwyczaj potrzeb – samorealizacji, zabawy, kontaktu z naturą. Redukuje napięcie, niweluje zmęczenie, stanowi źródło pozytywnych emocji, które dają energię do dalszego działania. Przekłada się na lepsze funkcjonowanie poznawcze – poprawę koncentracji uwagi i pamięci, bardziej adekwatne podejmowanie decyzji, pomysłowość i kreatywność. W końcu chroni przed nadmiernym niepokojem i lękiem oraz obniżeniem nastroju, które mogą prowadzić do depresji. Osoby, które znajdują czas na swoje zainteresowania i pasje, są też spostrzegane jako bardziej atrakcyjne interpersonalnie, co ma duże znaczenie w bliskim związku.

W kierunku samorealizacji

Zdaniem psychologów humanistycznych, jednym z podstawowych motywów dojrzałego człowieka jest dążenie do samorealizacji, czyli pełnego urzeczywistniania własnego potencjału. Sprzyja temu równowaga pomiędzy życiem zawodowym i osobistym, czasem przeznaczonym na pracę i aktywny wypoczynek. Czas wolny pozwala na rozwijanie różnorodnych zdolności i kompetencji, np. artystycznych lub naukowych. Wspiera też kształtowanie się stabilnej, zrównoważonej samooceny, która nie opiera się wyłącznie na sukcesie w pracy, lecz uwzględnia funkcjonowanie jednostki w wielu, znaczących dla niej obszarach życia. Satysfakcjonujące życie osobiste zmniejsza z kolei ryzyko wypalenia zawodowego, wpływając korzystnie na wydajność w pracy.

Paulina Kolecka