Groźny smog

29 grudnia 2016

Zanieczyszczenie powietrza stanowi jedną z dziesięciu najczęstszych zdrowotnych przyczyn utraty życia. Szacuje się, że każdego roku z tego powodu umiera około 460 tys. Europejczyków, w tym 43 tys. Polaków. Jakie są skutki długotrwałego wdychania smogu?

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) szkodliwe oddziaływanie na zdrowie ludzkie ma przede wszystkim pyłowe zanieczyszczenie powietrza. Pył zawieszony (obok tlenków siarki, azotu, węgla oraz sadzy) jest głównym składnikiem groźnego dla zdrowia i życia smogu. Jako jego źródła wymienia się przemysł energetyczny, motoryzację, a w okresie zimowym przede wszystkim spalanie w domowych piecach węgla, drewna oraz śmieci. W Polsce zawiera on bardzo duże ilości szkodliwych związków z grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) i dioksyn (PCDD/F). Długotrwałe oddychanie tak skażonym powietrzem niesie za sobą poważne zagrożenia dla zdrowia.

Nowotwory

Wieloletni kontakt z zanieczyszczeniami pyłowymi jest jedną z przyczyn niestabilności genomu prowadzącej do rozwijania się w organizmie nowotworów złośliwych. Zdaniem specjalistów WHO za ich powstawanie aż w 30 proc. odpowiada kontakt z zanieczyszczonym powietrzem. W zależności od rodzaju wziewnych czynników kancerogennych (rakotwórczych), znajdujących się w smogu, mogą rozwijać się nowotwory płuc, zatok, jamy ustnej, gardła i krtani, przełyku, nerek oraz pęcherza. Z najnowszych badań epidemiologicznych wynika, że liczba nowotworów, których podłożem jest oddziaływanie smogu, stale rośnie.

POChP

Efektem długiej ekspozycji na smog jest także rozwój przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Schorzenie to, obok nowotworów i chorób układu krążenia, stanowi najważniejszą przyczynę zgonów Polaków. U chorych wdychanie pyłów zawieszonych może prowadzić do zaostrzenia objawów, a nierzadko również do śmierci. Obecnie powietrze o przekroczonych normach szkodliwych związków chemicznych uznawane jest za przyczynę tej choroby u ponad 40 proc. chorych.

Choroby układu krążenia

Smog w istotny sposób przyczynia się do rozwoju choroby niedokrwiennej oraz zaburzeń rytmu serca, a także nadciśnienia tętniczego. Nasila on również niewydolność serca oraz może prowadzić do nagłej śmierci, np. w wyniku udaru mózgu. Badania naukowe jednoznacznie wykazują, że krótkotrwała ekspozycja na zanieczyszczone powietrze zwiększa ryzyko wystąpienia zawału serca. Długoterminowa może natomiast skracać długość życia od kilku miesięcy do nawet kilku lat.

Demencja

U osób starszych, które przez wiele lat były narażone na wdychanie powietrza z przekroczonymi normami pyłu zawieszonego, dochodzi do przedwczesnego starzenia się komórek nerwowych. Konsekwencją jest przyspieszenie i nasilenie procesu upośledzenia zdolności poznawczych. Jak udowodniły badania naukowców z Lancaster University w Wielkiej Brytanii, drobne cząsteczki chemiczne unoszące się w atmosferze mogą być składowane w mózgu. Wdychanie ich przez długi czas prowadzi w konsekwencji do choroby Alzheimera lub innych form demencji.

Zaburzony rozwój dzieci

Pyłowe zanieczyszczenie powietrza może być przyczyną niskiej wagi urodzeniowej dzieci lub braku przyrostu masy ciała. Zwiększa także ryzyko poronień czy wewnątrzmacicznego obumarcia płodu. Wykazano również, że częsta ekspozycja matek na związki z grupy WWA i PCDD/F wpływa m.in. na rozwój układu nerwowego dziecka, co objawia się w przyszłości problemami z koncentracją i uwagą oraz niższym ilorazem inteligencji. U takich dzieci w pierwszych latach życia notuje się także zwiększoną podatność na infekcje oskrzeli i płuc oraz alergie.

Maria Polak