Zwykłe lenistwo czy prokrastynacja?

AdobeStock_23308091_20210630-200343_1

Kim jest leń, każdy z nas wie. Natomiast odpowiedz na pytanie, kim jest prokrastynator nie jest już taka jednoznaczna. Leń wybiera chwilową przyjemność zamiast wykonania obowiązków. Osoba odkładająca na później swoje zadania chce wykonać je w terminie, ale jej nie wychodzi. Tacy ludzie posiłkują się często listami zadań, karteczkami rozmieszczonymi w różnych częściach mieszkania, przypominajkami w telefonie, ale mimo tych wysiłków ich plany często spełzają na niczym.

Realizowanie celów i terminowe wykonywanie zadań jest według naukowców niemal niemożliwe dla około 20 proc. współczesnego społeczeństwa. Notoryczne odkładanie na później rzeczy do zrobienia jest właśnie nazywane prokrastynacją. Wieczne odwlekanie spraw jest dla wielu ludzi udręką i źródłem cierpienia. Dlatego naukowcy podeszli do tego zjawiska bardzo poważnie. Badania pokazują, że prokrastynacja może być skutkiem nieprawidłowego funkcjonowania mózgu oraz zaburzeń osobowości. Są już plany, aby opracować specjalną terapię, która pomogłaby takie osoby leczyć.

Na Wydziale Biopsychologii Ruhr-Universität w Bochum przeprowadzono eksperyment, który wykazał różnice w budowie mózgu prokrastynatorów i osób niemających problemów z realizacją zadań. Na podstawie testów psychologicznych wyłoniono dwie wyżej wymienione grupy. Następnie wszyscy uczestnicy zostali przebadani rezonansem magnetycznym. Różnice były widoczne w dwóch obszarach mózgu: w ciele migdałowatym oraz grzbietowej części przedniej kory zakrętu obręczy (ACC – Anterior cingulate cortex).

Ciało migdałowate służy przede wszystkim do szacowania ryzyka planowanych działań i alarmowania przed negatywnymi ich konsekwencjami. Ten obszar mózgu u osób odwlekających był większy niż u pozostałych oraz posiadał mniej połączeń nerwowych z ACC. Zadaniem przedniej kory zakrętu obręczy jest przetwarzanie informacji uzyskanych z ciała migdałowatego i obieranie najkorzystniejszej strategii działania. Ponadto ACC tłumi nasze emocje, aby nie przeszkadzały nam w realizacji celów. Osoby posiadające większe ciało migdałowate i mniej połączeń nerwowych z ACC odczuwają zatem więcej lęku, bo częściej pojawia się w ich mózgu informacja, że cel jest trudny do osiągnięcia. Niepokój odczuwany w związku ze stojącym przed nimi wyzwaniem sprawia, że starają się odwlec wykonanie zadania i mają trudności z obraniem jednego sposobu działania.

Wykorzystanie do badania rezonansu magnetycznego potwierdziło wcześniejsze hipotezy naukowców, że źródeł prokrastynacji należy upatrywać w lęku i obawie, a nie w pospolitym lenistwie. Ludzie posiadający nawyk prokrastynacji uciekają w ten sposób przed strachem. Boją się przede wszystkim porażki, oczywiście rozumianej wielorako.

Prokrastynatorzy poddani badaniom osobowości okazują się ludźmi neurotycznymi i bardziej podatnymi na stres. Co ciekawe obserwuje się u nich niski poziom sumienności, która w bezpośredni sposób przekłada się na wytrwałość, zmotywowanie i dobrą organizację pracy. Prof. Piers Steel z University of Calgary, jeden ze znanych badaczy zjawiska prokrastynacji, zwraca uwagę na jeszcze jedną ważną kwestię. Osoby odwlekające działanie mają niskie poczucie własnej wartości, a co za tym idzie wiele obaw i wątpliwości, czy sprostają stawianym przed nimi zadaniom. Choć podobny strach przed wynikami własnych działań widoczny jest także u perfekcjonistów, prokrastynatorzy nie mają z nimi wiele wspólnego. Chęć osiągnięcia jak najlepszego efektu motywuje perfekcjonistów do działania, a prokrastynatorów paraliżuje.

Osoba odkładająca trudną czynność na później odczuwa chwilową ulgę, a ta natychmiastowa gratyfikacja jest dla niej bardziej pociągająca niż ewentualna odległa satysfakcja z wykonanego działania. Satysfakcja płynąca z odłożenia zadania ustępuje w końcu rozczarowaniu, napięciu i złości, które w konsekwencji mogą prowadzić nawet do zaburzeń psychicznych i fizycznych.

Prokrastynacja snu

Coraz częściej obserwowane jest odkładanie momentu pójścia spać u dorosłych ludzi. Mimo zmęczenia i późnych godzin nocnych prokrastynatorzy snu oglądają telewizję, czytają, serfują w internecie. Badania przeprowadzone na uniwersytecie w Utrechcie dowiodły, że takie zachowanie przejawia już połowa Europejczyków przynajmniej dwa razy w tygodniu, a to przynosi negatywne skutki: zmniejsza się umiejętność koncentracji i efektywność działania, a zwiększa skłonność do otyłości.

Najtrudniej jest zacząć

Wiele osób mających problem z terminowością i systematycznością jest w końcu zmuszonych do zmierzenia się z odwlekanymi zadaniami. Okazuje się wtedy, że ich odczucia na temat wykonywanej czynności są pozytywne, pojawia się także refleksja, że powinni byli zabrać się do pracy wcześniej, gdyż zadanie nie jest wcale tak przerażające.

Czy zatem można zmienić sposób działania prokrastynatorów, pokazując im pozytywne przykłady i budując wiarę w siebie? Naukowcy z Ruhr-Universität w Bochum zamierzają zbadać, czy trening psychologiczny lub stymulacja mózgu mogą mieć rzeczywisty wpływ na trwałą zmianę nastawienia ludzi wobec obowiązków.

Nie opracowano jeszcze sprawdzonej naukowej metody radzenia sobie z prokrastynacją. Nie jesteśmy jednak całkiem bezradni wobec tego problemu. Psychologowie podpowiadają, że warto rozkładać większe zadania na mniejsze czynności. Pomocne może okazać się także wyznaczenie sobie terminów realizacji poszczególnych etapów oraz zaczynanie pracy od najłatwiejszej części w naszej opinii. Kolejnym polecanym sposobem jest nagradzanie się za wykonanie zadania. Szukajmy także wsparcia u bliskich, warto im wyjaśnić, że wiara innych w powodzenie naszych przedsięwzięć wiele dla nas znaczy.

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://estrefazdrowia.pl/

Do wszechobecnej reklamy piwa zdążyliśmy się już przyzwyczaić. Gdzie się obejrzeć, napotykamy komunikat – piwo gasi pragnienie, integruje, bawi, relaksuje i świetnie smakuje. W powszechnej opinii ucho...
7170 Odsłony
Rozmowa z Agnieszką Łucjanek – psycholożką, terapeutką, koordynatorką merytoryczną Pozaszkolnej Placówki Specjalistycznej SCOLAR. Pracuje w Poradni dla dzieci z Autyzmem i ich Rodzin w Instytucie Psyc...
5572 Odsłony
Cała prawda o dietetycznym detoksie. Raz na jakiś czas nachodzi nas nieodparta ochota na „odtrucie" lub „oczyszczenie" organizmu z nagromadzonych toksyn. Z reguły w okolicach świąt poja­wia się myśl, ...
4549 Odsłony
Gelotolodzy, czyli naukowcy zajmujący się badaniem śmiechu przekonują, że uśmiech na twarzy może podnieść odporność organizmu, skrócić okres rekonwalescencji po chorobie i przedłużyć życie – nawet o s...
4086 Odsłony
​Popularne diety kuszą obietnicą szybkiej utraty zbędnych kilogramów. Czy redukcja masy ciała i efekt jo-jo stanowią nieodłączny duet? W ponad 90 proc. przypadków za otyłość i nadwagę odpowiedzialny j...
4040 Odsłony
Na łamach magazynu naukowego „Journal of Personality and Social Psychology" badacze z University of British Columbia poinformowali, że wdychanie naturalnego zapachu partnera może pomóc kobietom rozład...
3899 Odsłony
PROGRAM PROWADZONY PRZEZ CENTRALĘ FARMACEUTYCZNĄ CEFARM SA  logotype cefarm